25 da schaner 2010

Nus essan dumandads da mussar colur

L’emprima dumonda da la glieud che sa ch’ils Svizzers n’èn betg gronds, blonds e vischins da la Norvegia è – lain scumetter – da tge part dal pajais ch’ins derivia. Da la part tudestga u franzosa. Darar vegn anc menziunada la part taliana, ma en 999 da 1000 cas franc betg la Rumantschia.

Gea, nus essan ina minoritad, quai è simplamain d’acceptar. Ma in fatg schoccant è che bleras Rumantschas e blers Rumantschs na sa dattan gnanc fadia da raquintar da noss’existenza. Igl è vair che la plipart da las vischnancas en il territori rumantsch ha ina gronda quota da persunas cun in’autra lingua materna e bleras famiglias cun almain in genitur na rumantsch. Ma maina questa convivenza cun il tudestg gia ad in disturbi d’identitad? Pertge pretendan Rumantschas e Rumantschs da vegnir da la Svizra tudestga?

È quai in cumplex d’inferiuradad, in manco da persvasiun? Na tegnain nus betg quint ch’il rumantsch è la clav per autras linguas, che nus avain in regal unic ch’ans è vegnì mess en tgina? Ans manca la luschezza da l’atgna cultura, istorgia e derivanza? Nua èn quellas Rumantschas e quels Rumantschs ch’èn loschs da lur lingua materna, che stattan si e defendan il rumantsch? Èn els morts tuts ensemen cun Alois Carigiet? Tge savain nus far cunter la germanisaziun d’uschenumnads territoris rumantschs? Co poi capitar che vischnancas pli baud profundamain rumantschas stauschan oz a chantun il rumantsch (p.ex. Alvagni)? Tge pudessan nus far per integrar meglier las dunnas (ed ils umens) che vegnan si da la Bassa? Quels han per gronda part da bell’entschatta ina tenuta positiva envers il rumantsch.

Nus avessan d’emblidar l’idea veglia ch’i saja malcurtaschaivel da discurrer rumantsch cun els. Co auter duessan els emprender nossa lingua, sche betg cun discurrer? Ed era sche las scolastas ed ils scolasts intimassan lur scolaras e scolars da salidar la glieud cun ‹Allegra›, ‹Bun di› e ‹Buna saira›, gidass quai gia da metter accents rumantschs e fiss in argument da marketing activ e positiv per la fiera turistica. Sch’il turist legia ‹Bainvegni› sa el ch’el ha laschà a chasa ils quitads dal mintgadi e ch’el po sa legrar sin sias vacanzas. U na sentin nus betg il medem, cura che nus giain en pajais esters e legiain ‹Welcome›, ‹Bienvenido› u ‹Hogeldiniz›?

Sche nus ans cumparegliain cun autras minoritads, ans manca la luschezza. In Catalan na vegniss mai sin l’idea da dir ch’el saja in Spagnol. El è da tut cor in burgais da la Catalania e viva e mussa quai era tras e tras. Mantegnair il rumantsch signifitga viver el! Igl è ina tenuta profunda e fitg persunala, ed jau na vegn mai a dir che jau derivia da la Svizra tudestga. Nus essan dumandads da mussar colur. Nus lain esser ina viva part dal pajais e betg in santeri da reminiscenzas culturalas! Perquai: «Stai si, defenda, Romontsch, tiu vegl lungatg!»

8 da mars 2010

Cura ch’ins guarda en il spievel, ves’ins sasez

Mintga di il medem. Igl è las 6.15, il svegliarin scalina, bipipipi, bipipipi... El al metta sin ‹snooze›. Tschintg minutas pli tard, bipipipi, bipipipi... Anc ina giada ‹snooze›. Las 6.25, bipipipi, bipipipi... «Be anc tschintg minutas.» Las 6.30, bipipipi, bipipipi... «Ou na, gia uschè tard!» In sigl or da letg, spert en il bogn, metter si il radio e sut la duscha. Svelt strangla el anc giuaden in müesli durant ch’el taidla las novitads, lia ina cravatta enturn culiez e gia sa serra l’isch. Luis è sin via a la lavur. Oz n’ha el insumma nagin gust d’ir a lavurar. Il pult è plain dossiers, brevs, quints ed auter urden ch’è restà enavos d’ier saira. E lura è qua er anc il schef ch’al aveva laschà savair ch’el passia oz pervi d’ina preschentaziun, cun la quala Luis è gia in’urella en retard. Arrivà en biro entaupa el sco emprim ses inimi intim Camaister. Gist quai al ha anc mancà per entschaiver in bel di. Brentina ordadora, stgirenta notg – gia memia tard. Camaister vegn encunter cun in rir malizius: «Il schef ta spetga en ses biro.» Il davos patratg avant ch’entrar: Sch’i fiss be gia las tschintg la saira.

Emil sesa davant ses pult e lavura gist concentradamain vi d’in nov project da marketing, cura ch’il telefon scalina. Atgnamain n’èn telefons privats betg lubids durant la lavur, ma cunquai che sia sora ha ditg a la recepziunista ch’i sa tractia d’in cas d’urgenza, ha lezza tuttina dà vinavant il telefonat. Trais giadas l’emna telefonescha ella per al infurmar davart uschenumnads ‹cas d’urgenza› che n’èn la finala tuttina mai tals. Ella è puspè ina giada s’inamurada – e sco mintga giada vuless ella udir si’opiniun. E sco mintga giada emprova el da la dir gentilmain ch’el na sappia betg tge vestgì e tge chalzers che fissan adattads per l’emprim date. El sa però gia ussa ch’ella al vegn puspè a telefonar, cunquai ch’ella n’ha betg blers amis. Ed era sch’el fa quai navidas, sa el ch’el vegn – per amur da sia sora – adina a prender en cumpra quests disturbis.

Igl è las 18.30. Orlando curra sur la plazza da ballape e spetga fin ch’in da ses congiugaders è liber per al dar in pass. Ussa, in tir en direcziun da Romeo e... GOOOL!!! In tschivel. Gudagnà. Tuts curran vers ils dus giugaders ch’han puspè ina giada fatg il gol decisiv. Orlando e Romeo dattan il maun e gratuleschan in a l’auter. Els giogan gia dapi 16 onns ensemen ed èn amis da scolina. Suenter avair fatg la duscha, va l’entir team a baiver insatge. Els festiveschan, rin, raquintan... Orlando è enconuschent per sias sgnoccas ed istorgias legras, ed uschia po el divertir l’entira gruppa. Ma be Romeo sa che Orlando ha er auters muments ed auters problems. El sa che Orlando è il legher tip ch’è adina pront da far stucs, ma el sa era che Orlando è en sasez Leo, che vegn adina memia tard en biro, che lavura cun in Camaister ch’è ses inimi, che la sora da Leo al telefonescha prest mintga di e che giugar ballape al lascha emblidar quests problems.

Sco Leo ha mintga uman pliras persunalitads. Cura ch’ins guarda en il spievel, ves’ins sasez. L’agen nas, ils agens egls, l’atgna bucca... Ma a la lavur, en famiglia, cun ils amis muss’ins differentas fassettas, las bunas e las nauschas, ins sa prenda ensemen u era betg. La dumonda è be, schebain e co ch’ins è abel da viver cun quellas, da viver cun sasez.

19 d’avrigl 2010

Olive n’è ni brin ni verd!

Blers na ma crain betg, sche jau als raquint che jau na discurriva ina giada betg rumantsch. Gea, jau sun creschida si a Savognin. Gea, jau hai fatg la matura bilingua. Ma rumantsch hai jau emprendì pir en l’emprima classa. Jau ma poss anc regurdar bain co che mes scolast m’aveva dumandà trais giadas tge che jau haja siemià ed jau al aveva pudì respunder pir cura ch’el m’aveva dumandà per tudestg. Ils onns èn passads, ma era pli tard ma schevan anc blers che jau na sappia betg esser uschè buna sco ils auters en rumantsch, cunquai che nus discurrian a chasa tudestg.

Cura che jau sun vegnida en il gimnasi hai jau gì in tschert respect. Jau na ma sentiva betg pronta per la classa bilingua cun tut ils idioms, e las emprimas trais emnas n’hai jau chapì prest nagut, perquai ch’ils scolasts ed era la maioritad dals conscolars eran Sursilvans. Ma cun il temp è questa situaziun sa meglierada. Cura che jau hai cumenzà ad emprender englais, hai jau era emprendì dapli rumantsch. Per las lecziuns d’englais aveva jau propi d’emprender numerus pleds ed uschia hai jau constatà fitg spert ch’i dat bleras sumeglientschas (60 enfin 80 pertschient dals pleds englais derivan gea dal latin). Mes stgazi da pleds è s’engrondì enorm svelt e bainprest aveva jau strusch pli difficultads da chapientscha.

Jau vegn savens dumandada tge lingua che saja mia lingua materna. Ma jau na poss simplamain betg ma decider. A chasa discur jau tudestg, cun la gronda part dals collegas però rumantsch. La scola è adina stada rumantscha, ma il stgazi da pleds è tar mai pli grond en tudestg, cunquai che jau hai adina legì cudeschs tudestgs. Far quints sai jau en tuttas duas linguas e cun l’‹otgantaset› e ‹siebenundachtzig› n’hai jau per il solit era betg problems.

I vegn ditg che la lingua materna saja quella, en la quala ins siemia. Ma la lingua è tar mai adina dependenta da tge e tgi che jau siemiel – saja quai en tudestg, englais u rumantsch! Pertge ston ins insumma categorisar la lingua? Jau sai anc exact co ch’in pèr schanis èn vegnids en nossa scola ed han fatg ina retschertga per eruir quants ch’inditgeschian il rumantsch sco lingua materna. Els ans han fatg dumondas sco: «En tge lingua dumbras ti?», «En tge lingua siemias?», «Tge lingua discurras ti cun tes amis u a chasa?» Jau n’aveva anc gnanc diesch onns e questas dumondas m’han fatg vegnir tut confusa. Perquai mias dumondas davart la bilinguitad: Èn ins be biling, sch’ins discurra omaduas linguas tuttina bain? Èn ins automaticamain da lingua materna tudestga, sche la lingua da famiglia è il tudestg? U pon ins forsa viver cun pli che be ina lingua materna? Questas dumondas n’èn deplorablamain betg vegnidas fatgas en il rom da questa retschertga. Ma era las persunas ch’han fatg ella stuessan savair che olive n’è ni brin ni verd!

31 da matg 2010

Ils giuvens dad ier èn ils vegls dad oz

«La giuventetgna d’ozendi ama il luxus. Ella ha nauschas manieras, spretscha l’autoritad, n’ha nagin respect da la glieud pli veglia e baterla cura ch’ella avess da lavurar. Ils giuvenils na stattan betg pli en pe, cura che pli vegls entran en ina stanza. Els cuntradin a lur geniturs, sa glorieschan en la publicitad, traguttan il dessert vi da maisa, mettan ina chomma sur l’autra e tiranniseschan ils scolasts.»

Tscherts tranter vus vegnan a pensar: «Gea, exact uschia èsi. Da noss temp…» Auters din: «Ah, nus eran er ina giada giuvens…» Interessant è che la descripziun menziunada sura da la giuventetgna correspunda a la vista dals creschids d’avant passa 2410 onns. Il filosof grec Socrates ha scrit las lingias tranter 469 e 399 a.C. Jau sai, schizunt jau hai gia ditg: «Cura che jau era uschè veglia, m’interessava jau anc per giugar a gummitwist e betg per da quellas chaussas!» Ma danunder vegn quest fenomen? Pertge han ins adina il sentiment ch’ils giuvens vegnian be menders? Ha quai da far cun la vegliadetgna? Vegn quai dal fatg ch’ils creschids han per il pli emblidà co ch’igl è stà d’esser giuven? U forsa perquai ch’ils giuvens crain da mai vegnir vegls e na mussan uschia era nagina chapientscha?

Esser giuven n’è betg simpel – ins sa siemia, crai da pudair cumbatter l’entir mund e croda dapli ch’ina giada sin il nas. Cun 18 sa mida bler, almain sin il palpiri. Ins paja taglia, las cassas da malsauns na dattan nagin rabat d’uffants pli ed avant dretgira vegn ins uss era tractà sco creschì. Ma vala quai er uschiglio? Blers creschids din gea adina ch’ils giuvens n’hajan nagin respect e ch’ins na possia betg sa fidar dad els. Ma gist avant curt hai jau fatg l’experientscha ch’er il cuntrari po esser il cas. La persuna, da la quala jau discur, aveva bler da far ed è ina persuna da respect, gea. Ma che quella n’ha simplamain betg respundì a mes e-mails, malgrà ch’ella saveva che jau spetgia e ch’ina resposta fiss stada impurtanta, m’ha dà il sentiment da betg vegnir respectada, e quai m’ha fatg vegnir gritta. Perquai l’hai jau scrit in e-mail detg salà, e silsuenter è la persuna sa perstgisada.

Ussa mia dumonda: Èsi propi necessari da vegnir grit e da duvrar in tun betg uschè gentil per vegnir prendì serius sco giuvenil? Gea, nus essan giuvens, mintgatant in pau impulsivs ed avain savens anc in manco d’experientschas. Ma pertge è quai negativ? Cler, nus na pudain betg pretender da vegnir mess sin il medem stgalim sco insatgi che po guardar enavos sin sai jau quants onns experientscha, ma jau sun da l’avis che mintgin duess survegnir tant respect sco quai ch’el è pront da dar, independentamain da la vegliadetgna.

PS: La persuna ch’era sa perstgisada, perquai ch’ella n’aveva betg respundì a mes e-mails, è gia puspè dapi 20 dis en retard cun ina resposta, grrrr!!!

12 da fanadur 2010

È la vita in gieu?

Dacurt ha gì lieu l’Eurovision Song Contest ed ussa regia gia dapi in pèr emnas la fevra da WM e da Wimbledon. Tar tut quels ch’han persequità quests eveniments cun interess vegn il corp ad esser vegnì strapatschà. Il sperar, mangiar chips e baiver gervosa, il metter patg e fimar ina cigaretta suenter l’autra, natiralmain er il sa vilentar e morder unglas... Ils sentiments alterneschan tranter ils sgols en grondas autezzas e la realitad consternanta.

Ma l’interessant è bain la reacziun suenter in gieu da ballape. Sche la squadra naziunala è stada victoriusa, curra la glieud or sin via. «NUS avain gudagnà... encunter NUS n’avais nagina schanza...!» E sch’ella è vegnida terrada hai num: «La NAZI ha spers.» Pertge ans identifitgain nus be cun ils musicists, sportists e tut ils auters -ists cura ch’els han success? Gist en tschels muments fissi d’als mussar che nus stain davos els. Cler, sch’il resun è positiv vul ins esser ina part da la prestaziun. Ils idols vegnan gea adina onurads e sch’igl è insatgi cun il qual ins ha in tratg cuminaivel, è quai anc bler meglier. E sch’il cuntrari è il cas, emprov’ins da zuppentar mintga chaussa che pudess mussar ina connexiun. Pertge è perder er uschè grev?

Prendain ina giada in cas pli quotidian. Per exempel sch’ins s’annunzia per ina plazza. Ins ha gì il sentiment che l’intervista saja stada stupenta e ch’ins haja franc survegnì la plazza. Ma lura scalina il telefon ed ins auda ch’insatgi auter ha survegnì il post. Probablamain sa dumond’ins pertge. Tge hai jau fatg fallà? Tge avess jau pudì far auter u meglier? I po ir uschè lunsch ch’ins entschaiva ad avair dubis da sasez e quai be pervia da x insatgi ch’ha giuditgà davart ins senza propi enconuscher ins. Natiralmain datti er autra glieud. Quella vesa forsa en ch’ella n’è betg la culpa, mabain che l’autra persuna è simplamain vegnida prendida per pli adattada u aveva forsa vitamin B.

Pertge sa tscherta glieud insumma perder meglier ch’autra? Gia sco uffant vegn ins confruntà cun il gudagnar e perder. Saja quai en la staffetta, il Monopoly u tar la prestaziun en scola. Ins vesa lura adina puspè da quels uffants che dattan prest sigls en l’aria, sch’els sperdan ed auters che restan tut calms. Han els forsa fatg pli savens l’experientscha ch’i n’è betg nausch da perder? Èn els disads da sperder u han els da perder pli pauc?

Co ch’ins mussa ad in uffant che gudagnar n’è betg tut? Ch’i dat era rauba ch’ins na po betg gudagnar? Insatgi m’ha ditg ina giada ch’i saja pli grev d’esser vegnì battì, sch’ins è stà londervi cun tut il cor ed in’enorma ambiziun. Èn lura ils auters simplamain memia marschs da sa dar fadia u han els tema da vegnir dischillusiunads silsuenter? U munta quai ch’ils auters vesan l’entira chaussa sco gieu e ch’igl als è tuttina, sch’els gudognan u betg?

Damai, è la soluziun per esser in bun perdent propi quella da vesair la vita sco gieu?

23 d’avust 2010

La famiglia tschernida

Avant curt hai jau vis en la televisiun ina reclama per x ina sosa, quai po esser stà Knorr, Maggi u Barilla. En quella discurrivani da la famiglia tschernida, da l’uschenumnada «Wahlfamilie», damai dals amis ed enconuschents ch’ins po, cuntrari a la famiglia, tscherner sez. Savens passentain nus cun quella famiglia schizunt dapli temp che cun ils confamigliars, raquintain dapli... En general sa tracti da persunas che plaschan a nus, perquai ch’ellas èn sumegliantas, han ils medems interess u simplamain il medem umor sco nus.

Durant la vita sa mida questa famiglia adina puspè. Darar chattain nus gia en scolina insatgi che vegn er anc a giugar ina rolla impurtanta en nossa vita cura che nus essan 40. In ami ch’era ina giada sco in frar, è ventg onns pli tard forsa be anc tant sco in figl da la basrina da la mamma. Natiralmain datti er ils auters cas. In’amia u in ami che resta per adina. Era sch’il contact n’è forsa betg pli uschè intensiv, han ins tar mintga inscunter il sentiment che nagut na saja sa midà. Insatgi m’ha ditg ina giada ch’ins possia savens gia dir co ch’in uman è, sch’ins guardia co ch’el giaja enturn cun ses amis. Ed ins na va gea betg enturn cun tuts tuttina. Cun ils ins discurr’ins il pli gugent cura ch’ins dovra in cussegl, als auters raquint’ins ils secrets ils pli persunals e puspè cun auters passent’ins simplamain gugent il temp, perquai ch’els san adina co motivar e far rir...

Natiralmain na po l’atgna famiglia betg porscher tantas fassettas differentas, cunquai ch’ella dumbra savens bler pli paucas persunas, almain sch’ins resguarda mo quellas, cun las qualas ins ha era propi contact. Ma sco tar ina gronda festa da famiglia datti era tar la famiglia tschernida commembers ch’han pli gugent in l’auter ed auters che na s’aman betg propi. Alura ston ins empruvar d’ir enturn cun questas tensiuns e da tegnair la ballantscha. E per ina saira duess ins era pudair spetgar da quels ch’els sa prendan ensemen ed impedeschan pli grondas escalaziuns.

Gea, la famiglia tschernida elegian ins sez. I po esser che glieud vegn e va, che la structura sa mida… Ma ussa mia dumonda: «È ella meglra che l’atgna famiglia? Che quella ch’ans è dada?» Lezza ans educhescha, lezza ans dat nossa morala, furma noss senn per giustia ed ina gronda part da noss maletg dal mund (saja quai en il senn positiv u negativ). Savens datti charplinas durant la pubertad ed ils fragliuns n’èn era betg adina ils megliers amis. Ma i dat era la moda da dir: «Sang è pli spess che aua.» Quella vegn duvrada per dir che la famiglia è quella che tegna ensemen en cas da basegn. Savens èsi propi uschia che la famiglia è sco emprima al post, cura ch’i va mal. Ed jau crai ch’ins s’accorschia gist er en quels temps, tgi ch’èn ils vairs amis e sch’ins ha elegì bain la famiglia ch’ins ha pudì tscherner.

4 d’october 2010

Da la glimaja a la capsla d’immunitad

Igl è adina il medem. Jau emprov mintga giada da betg far quest sbagl, ma tuttina na ma gartegia quai il pli betg. Forsa è quai en famiglia? Jau na sai simplamain betg esser a temp. U che jau sun bler memia baud u che jau sun en retard. Savens na sun dentant gnanc exnum jau la culpa! Per exempel, sche jau hai dad ir insanua cun auto... Sche jau pudess ir mes tempo (ch’è schon anc lubì), fiss jau gist punctuala. Ma quant savens na poss jau betg far quai? Curt suenter esser or da vischnanca, è bain gia x in vehichel davant mai, dal qual il manischunz n’è per franc betg indigen. El sa ruschna cun ses 50–60 km/h engiu u ensi e fraina enfin ch’el stat prest airi avant ch’ir enturn las stortas. Cler, sche jau n’enconusch betg la via, vom er jau plaunsieu – uschia che jau ma sent segira. Encunter gliez n’èsi gea era da dir nagut. Ma sche quella glimaja dat lura gas, cura ch’igl è guliv ed ins la pudess finalmain surpassar, lura la pudess jau gist sturnir! (Noss auto na po deplorablamain per il solit betg concurrenzar cun in model da la citad, sch’i va per la sveltezza.)

Normalmain sun jau ina persuna toleranta cun in bun quantum pazienza, ma quai para da sa midar uschespert che ma capita insatge uschia. Insumma, nua resta la toleranza tar l’ir cun auto? Co poi capitar che persunas che blastemman darar mussan tuttenina l’utschè ad insatgi? Jau pudess m’imaginar ch’in motiv è quel che tuts giaudan l’immunitad ch’ins ha, e ch’ins è pli u main tuttina sco tut ils auters, cura ch’ins sesa en in auto. Cler, in Fiat Panda n’ha nagina schanza cunter in camiun, ma tschertins han probablamain il sentiment ch’els n’hajan gea betg da sa fatschentar cun l’autra persuna. Uschè ditg ch’ins na stat betg davant ella pari d’esser tuttina, sch’igl è uss ina dunna magra u in um che sumeglia in buldoc. Quants paucs pensan insumma a quels davos els, durant ch’els contemplan forsa gist la cuntrada? U ch’els pensan: «Jau n’hai gea nagina prescha!»

Quai è forsa er il cumportament ch’ins ha, sch’ins crai d’esser inobservà. Jau na vuless gnanc savair tge che resultass, sch’i vegniss fatg in film dals automobilists cun ina camera zuppada. In ha il det en il nas, ina emprova da metter si bellet e tschel mangia x insatge, uschia che schizunt in uffant vesess suenter ora pli net. Damai: È l’auto nossa capsla d’immunitad?

Sche gea, immun cunter tge? Era sch’ins percurra il mund cun 80 km/h, na stat el betg airi ed ins na vegn betg da fugir dad el. Perquai che x insanua èsi puspè da bandunar la bischlina ch’ans para d’immunisar. Sch’ins sa cumporta alura mal u curius, survegn ins per il solit gist enavos il conter.

Perquai: La vita n’è nagin’autostrada – nus na vivain per gronda part betg en ina capsla d’immunitad ed avessan uschia forsa da guardar pli savens er ina giada a dretga ed a sanestra. E quai betg be durant che nus giain cun auto!

15 da november 2010

Nus vivain en ina cuminanza d’abitar

La Svizra – quatter linguas naziunalas, 26 differents chantuns, regiuns muntagnardas ma era planivas, vischnanchettas da 20 persunas e citads cun plirs 100 000 abitants, glieud cun ina cultura fitg variada... e tuttina èsi be in pajais. E sco che quai è en in pajais cun uschè bleras differentas fassettas datti natiralmain er adina ina tscherta rivalitad, estradad e blers pregiudizis.

La gronda part dals Svizzers n’ha betg gugent ils Turitgais. Pertge? Igl ha num ch’els sajan arrogants, sabiuts, hajan il nas in pau ad aut e crajan d’esser il center dal mund. Ils Bernais vegnan mess nà sco las glimajas en persuna, ils Romands na veglian betg discurrer insatge auter che franzos e vivian in pau d’in di a l’auter, ils Tessinais stettian be tranter els e nus dal Grischun sajan ils «I kuma vo Khur obanaba» che van a chasa mintga fin d’emna... Co per l’amur da Dieu vegnin nus alura da viver tuts ensemen?

Per il mument part jau in’abitaziun cun ina Tessinaisa ed ina Romanda. Nus essan damai quasi la Svizra en ina cuminanza d’abitar. Quella da Locarno discurra talian, fitg bain tudestg ed in pau englais e franzos. Quella da Neuchâtel sa franzos ed englais e chapescha pulit bain tudestg – ma discurrer tudestg na vul ella betg. Alura rest anc jau – jau sai rumantsch, tudestg, englais, chapesch dus, trais pleds talian ed hai anc in pèr paucas restanzas dal franzos da scola.

Damai… As pudais imaginar tge legra maschaida che quai dat, cunquai che nus avain decidì che nus na veglian atgnamain betg discurrer englais? I vegn midà dal franzos al tudestg, lura suondan in pèr pleds talians e sch’i na va vairamain betg auter, tuttina ina, duas frasas englaisas. E cunter tut las spetgas n’è quai insumma nagin problem.

Ma er uschiglio ves’ins che nus vegnin propi da differentas parts da la Svizra. Be schon cun cuschinar percorsch’ins las atgnadads. Cura che jau fatsch macaruns d’alp cun buglia da maila hai num: «Ah, quai è ussa propi insatge da la Svizra tudestga... u almain ni talian ni franzos.» E cura ch’ins viva uschè damanaivel ina da l’autra dovri er in bun toc pazienza per betg explodir per chaussas che n’èn atgnamain insumma betg la fin dal mund. Ins ha da s’adattar e d’empruvar d’acceptar ils tics da mintgina.

La Romanda di ch’ella na sappia betg discurrer tudestg, perquai che tar els nagin che na vegnia sin l’idea da respunder ad in ester auter che per franzos – damai betg be in pregiudizi. La Tessinaisa fa gia ussa part da differentas occurrenzas be per tals che derivan da ses chantun. Ella giauda d’esser ensemen cun glieud ch’ha era da sa fatschentar cun ils medems problems, sajan quai ussa problems linguistics u auters, problems ch’er ella enconuscha... damai gea, ils Tessinais èn plitost tranter els, nua ch’els vegnan chapids. Jau ma legrel adina d’ir a chasa – surtut per mitschar da quella buglia d’ina brentina giun quel Turitg. Ed ils Turitgais... n’èn propi betg tuts uschè mals sco quai ch’i vegn ditg.

Nossa Svizra funcziuna damai be cun avair emprendì d’enconuscher las atgnadads da mintga part e cun s’adattar e far cumpromiss – e n’è uschia en sasez nagut auter ch’ina cuminanza d’abitar immens gronda.

27 da december 2010

«Il plaschair anticipà è il plaschair il pli bel»

Il davos mais vegn mintgin ad avair celebrà in’atgna tradiziun. Tut tenor è la fabricaziun da 5 fin 20 kilograms biscuits suenter 24 dis finalmain passada, la decoraziun è vegnida prendida giu dal palantschin u ch’ins ha pudì avrir mintga damaun in’autra fanestrina dal chalender d’advent. Tuttina variant vegni er ad esser la saira da Nadal. Blers la passentan cun la famiglia, mangian eventualmain mintg’onn in raclette u in auter menu tut specific, auters èn forsa be ensemen cun il partenari u cun amis ed anc ina giada auters emprovan da mitschar da quell’entira chaussa e sgolan perquai en la Caribica, l’Egipta…

Ma danunder vegn ina tradiziun e co sa sviluppa ella? Forsa èn ils biscuits annuals da Marianna vegnids fatgs cun in recept che gia sia sfuratta aveva duvrà… u ch’il fondue da chaschiel è daventà in da charn, damai che la dunna che Sandro ha maridà ha in’intoleranza envers lactosa… u che Gian festivescha Silvester empè da Nadal, perquai ch’el ha da lavurar… ed eventualmain scappa Fernanda da tut quest tumult, perquai ch’ella detestescha las tradiziuns che regian enturn ella e perquai che tuts spetgan ch’ins haja buna luna da Nadal.

Oramai, tradiziuns sa midan, sa sviluppan, savens er entras cumpromiss. Ma… Nadal è passà, las chandailas sin il tschupè d’advent èn arsas, ils regals averts ed ils biscuits per part gia mangiads. E tge vegn sco proxim? Son Silvester – blers han probablamain gia ponderà lur menu, cumprà in nov outfit per x ina party ubain organisà las rachetas etc. per dar fieu da mesanotg. E cura che gliez è passà? Quants èn cun lur patratgs gia tar il cortegi da tschaiver e tar ils confettis u anc mender, han prest gia cumprà las emprimas lieurs da Pasca? E suenter il prim d’avust e Halloween stattan l’entschatta da november era gia puspè ils son Niclàs e las cullas da Nadal sin curuna.

Gea, jau exageresch ussa forsa in zichel, ma en sasez èsi schon in pau uschia, u betg? Nus essan adina vi da preparar insatge e cura ch’ina occurrenza è passada, pensain nus gia a la proxima. I para prest sco sch’il ‹qua ed ussa› na tanschess betg. Las fatschentas èn natiralmain conscientas da quai. Quellas sa preparan, sco gia ditg, per il pli gia in fin dus mais avant per las differentas festas. Cun tut ils divers trics (musica animanta, regalins ed uschenumnadas offertas ‹spezialas›) emprovan ellas d’ans far crair che nus stoppian exnum cumprar quai e che tut saja ussa meglier e pli bunmartgà. Actualmain gida sa chapescha er anc l’enviern… uschia stat la glieud gugent anc duas u trais minutas pli ditg en il chaud d’in affar. E surtut da Nadal para la glieud d’avair in tal stress da chattar tut quai ch’ella vul e sto cumprar ch’ins sto prest avair tema d’ir a far cumissiuns.

X insatgi ha ditg ina giada: «Il plaschair anticipà è il plaschair il pli bel.» Quai è vair, ma jau crai ch’ins haja da far attenziun ch’il plaschair anticipà e tut quel commerzi da las fatschentas na surpassian betg la festa sezza. Igl è bain l’odur dals biscuits u dal vin chaud, il decorar il pignol u tge autra tradiziun ch’i saja che lascha propi sa legrar ins sin la saira da Nadal.

7 da favrer 2011

Sa laschar pender e guardar ils nivels

Ins è a chasa, sulet e na sa betg tge far. En la televisiun vegnan be chaussas che n’interesseschan betg e gnanc sin Skype, Facebook, msn u tge ch’i dat uschiglio anc tut na marscha insatge che meritass l’attenziun. Oramai… lungurella. Tut ils amis èn a la lavur, u ch’els han clausuras, u ch’els èn en vacanzas. L’aura n’è era betg terriblamain bella, ma almain na plovi betg. Suenter avair guardà sin diversas paginas pliras differentas chaussas mett’ins giu il computer. Ed ussa, anc adina nagina midada. Ins entschaiva eventualmain, or da spira lungurella, a rumir e nettegiar la chombra u l’abitaziun. Pliras uras pli tard pon ins contemplar il resultat ed esser in zichel cuntent. Da far sport n’han ins nagin gust e la televisiun na mussa anc adina nagut scort. Damai vegn prendì per mauns in cudesch. Suenter 20 paginas al mett’ins d’in maun, perquai ch’ins n’ha atgnamain gnanc gust da leger… ed uschia passa il temp… tranteren vegn anc fatg in té u café… tut be perquai ch’ins na sa betg tge far.

Enconuschais vus questa situaziun? Avais era vus gia gì ina giada quest problem? Atgnamain da bragir e tuttina prest da rir. Che nus avain anc temp per avair lungurella… Nus vivain en in temp uschè hectic ch’ins ha ina giada u l’autra schizunt da currer per vegnir suenter! U è forsa gist quai noss problem? Essan nus uschè disads da currer che nus na savain betg tge far cun il temp, sche nus al avain ina giada? Jau sai per exempel be raquintar dal studi. Savens èn ins uschè disà d’emprender che gist questa racolta da savida mangia si adina dapli il temp liber. Il gust svanescha, ins cumenza a far tut il pussaivel – saja quai ussa tagliar giu la tenda da la duscha per ch’ella na pendia betg pli suror u reorganisar tut ils palpiris e documents ch’èn sternids dapertut enturn – be per betg stuair emprender e per pudair far ina pausa ch’è en x ina moda e maniera giustificabla. E cura che las clausuras èn scrittas, ils cudeschs mess d’ina vart ed ins avess finalmain il temp per far tut quai ch’ins vuleva… alura na san ins betg tge far. Incredibel u betg? Ma jau As poss dir che quai è tar blers uschia. Ils extrems tranter ils extremists na tegnan betg ora quai e cumenzan bain dus u trais dis suenter l’examen gia puspè a leger scripts, documents e cudeschs davart quai che vegn il proxim semester, be perquai ch’els na san betg tge far auter ch’emprender!

Damai, na savain nus vairamain betg tge far cun il temp, sche nus avain ina giada quest temp ch’è uschè ina raritad? Na savain nus betg tge cumenzar cun nus sezs, cura che nus n’avain nagin’obligaziun e nagina distracziun? Pertge betg simplamain guardar ils nivels u be tadlar musica ch’ins n’ha gia ditg betg pli udì. Tgi di ch’il temp che nus avain sto vegnir utilisà 100 pertschient? Tgi di che sa laschar pender na saja betg bun? N’èsi betg gist quai che fa vegnir ins uschè malcuntent, sch’ins na sa gnanc pli far nagut? Perquai, sche vus avais in zichel temp da memia, As laschai er ina giada pender, era sch’igl è be per duas minutas. I fa bain!

21 da mars 2011

In onn ha 31 536 000 secundas – relativamain bler, ubain?

«Sch’ins passenta duas uras cun ina matta pari d’esser mo ina minuta. Sch’ins sesa però ina minuta sin ina pigna fitg chauda, han ins il sentiment ch’i sajan duas uras. Quai è relativitad!»

Quest citat dad Albert Einstein ma fa pensar. Tut è relativ. Nausch n’è betg adina nausch. U forsa ch’ins na po betg adina pasar ils fatgs sin la medema stadaira? Per in uffant da quatter onns para il mund d’ir sutsura, sche ses ballun sgola davent per svista. Per in giuven da 14 onns èsi forsa il pir, sch’el è il sulet che n’ha anc betg in telefonin u – pli tard – sch’el n’ha anc nagina barba.

Ma sch’ins cumpareglia quai ina giada cun la diagnosa d’in tumor dal tscharvè, cun il qual ins po viver tut tenor be anc dus fin diesch mais, superescha quest patratg tut l’auter per bler. Ins po dir: «La vita n’è betg faira.» Sch’ins emprova però da sa metter en la situaziun da l’uffant ch’ha pers il ballun, vegn il sentiment (ch’è giustifitgà u betg) ad esser tuttina ferm e nausch, la consequenza però milli giadas main gravanta. En quel mument na sa il cor u il rest dal corp che fa mal betg differenziar tranter eveniments gravants e betg gravants. U pertge è la depressiun ina malsogna dal pievel, entant ch’uffants moran en l’Africa? Na ma chapi ussa betg fallà: Jau sun da l’idea ch’ina depressiun po vairamain esser insatge nausch.

Ubain in exempel pli ‹banal›: Quants uffants din ch’els hajan vis in um vegl, ma en sasez è el pir 50? Schizunt jau pens savens che da viver anc 60 onns – trais giadas tant sco quai che jau hai gia davos mai – saja incrediblamain ditg. E cura che jau vegn forsa ad esser ina giada 80, ma vegn quai a parair sco nagut. Be sche jau guard gia a vista pli curta: In’emna na para mintgatant betg da vulair chalar. Ed in onn ha 31 536 000 secundas, ins lava 730 giadas ils dents, circa 2550 uras passent’ins en letg ed ins entaupa adina puspè nova glieud. Ma in onn para tuttina da passar uschè spert.

Quantas giadas fan ins in sbagl e pensa alura: «Sche jau avess be ina maschina da temp per reveder quest sbagl.» E suenter, cun guardar anc pli lunsch enavos, n’ans regurdain nus gnanc pli d’in singul sbagl. Jau hai legì ina giada che quai haja da far cun il tscharvè dal carstgaun ch’emprovia d’emblidar eveniments negativs e da memorisar be regurdientschas positivas e buns sentiments. Ma quels là na tutgan per il pli betg tar la pluralitad dal mintgadi. E sche quai na funcziunass betg, era betg a lunga vista? Quai fiss bain fitg dischillusiunant!

Ma insumma, cura è impurtant propi impurtant, cura è nausch propi nausch e quant ditg è propi ditg? Cunquai che nus na pudain betg cumprar la vita perfetga, n’ans resta nagut auter che d’empruvar da far il meglier or da la vita ed or dal temp che nus avain.

26 d’avrigl 2011

Per l’uffant en nus – oz be in’istorgia

L’enviern era en sasez passà, ma cunquai che la lieur da Pasca n’era betg anc stada sin pista, aveva ella decidì il mars d’ir cun skis. Ella sperava da pudair trenar anc in zichel da siglir sur muttins e da meglierar sia cundiziun. Arrivada en Radons aveva ella survis ina rusna ed era crudada gist en lezza. La chomma era rutta. Per fortuna l’avevan las muntanellas chattà ed insaco purtà a chasa.

Ed uss? Pasca steva avant isch! La povra lieur da Pasca temeva da betg pudair finir sias lavurs che stuevan anc vegnir fatgas. Damai ch’ils gidanters dal Bambin eran tuts en vacanzas, ha ella stuì guardar utrò per agid. Ella ha scrit ina brev a tut quels ch’ella enconuscheva ed i n’ha betg durà ditg fin ch’ella ha survegnì resposta. Gionin e Grettina eran sa mess a disposiziun per far dultschims en il furnel da la stria. Alvetta aveva clamà ses set nanins per far gnieus e chanastrins. Las dialas da Rosaspina striunavan ils pli bels ornaments sin ils ovs ed ils set ansiels e lur mamma avevan tschertgà las emprimas flurs ed ervas per embellir ils chanasters.

Uschia vegnivi lavurà mordio per gea vegnir a fin avant ch’il di da Pasca saja qua. I mancavan be anc ils zuppaders. Tuts, schizunt Pinocchio e Chapitscha cotschna eran sa mess en posiziun. Els han tratg en ils costums da lieur ch’il cusunz valurus aveva fatg ed èn sa mess sin via. Pinocchio empruvava da zuppar ils gnieus uschè bain che propi be ils uffants als chattian. E per ch’ils stgilats na giajan betg ad engular insatge, ha el era deponì per lezs in pèr chaussettas. Gia prest a fin avess el be anc gì da zuppar in pèr gnieus...

Qua steva tuttenina in uffant davant el. Igl era Men ch’aveva spetgà l’entira notg per pudair guardar sch’i saja propi ina lieur che vegnia a zuppar ils gnieus. Cura ch’el ha vis a vegnir Pinocchio en ses costum, è el vegnì tut agità ed ha clamà: «Es ti la lieur da Pasca?» Pinocchio è stà sco fitgà e n’ha betg ristgà da sa muventar. El na saveva betg tge far. «Gea», ha el ditg tut schenà. Ed il medem mument ha el deplorà sia manzegna, cunquai che ses nas è gist vegnì tschintg centimeters pli lung. «Ma tes nas crescha!» «Ah, quai è tar nus en famiglia. Jau sun la basrina da Pinocchio.» E gia è il nas puspè creschì per tschintg centimeters. «Ti ma raquintas be manzegnas!» Men era tut confus. «Sas, quai è sco tar Son Niclà, lez dovra er agid per pudair far tanta lavur. E perquai gid jau la lieur da Pasca, lezza na po era betg far tut suletta.»

Men ha observà Pinocchio fitg exactamain, ma il nas steva eri, oramai scheva la lieur la vardad. E tuttenina è anc vegnida natiers in’autra lieur. Igl era Chapitscha cotschna. Ella ha clamà: «Ussa ve, nus avain da far prescha, la lieur da Pasca ans spetga!»

Cura che Men ha udì quai, ha el cartì a Pinocchio ed als ha mussà la via la pli curta per zuppar anc ils davos gnieus. La damaun èn tut ils gidanters turnads enavos cun mal las chommas, perquai ch’els n’eran betg disads da siglir per il mund enturn… Cura che Men è levà na saveva el betg, sch’el aveva propi vis u be siemià d’avair vis la lieur. Ma cura ch’el ha chattà ses gnieu, era lien in cedel cun scrit si «In char salid da la lieur da Pasca».

14 da zercladur 2011

Ureglias sco egls u il cuntrari

Avant pauc temp era jau en mi’abitaziun a Turitg. Jau aveva gist gentà, cura ch’igl ha scalinà. Giu davant isch steva in um enturn 30 e tegneva en maun ina tavletta. El saja mit e veglia vender x insatge. Cunquai che questa chaussa m’ha parì in pau suspectusa, hai jau be scurlattà il chau ed el è ì. Suenter questa scuntrada sun jau puspè ma dumandada il medem sco gia pliras giadas: «Tge è mender: esser surd ed uschia era pli u main mit, u esser tschorv?»

Mia cunabitanta di per exempel ch’i fiss per ella bler mender da betg vesair. Ella saja ina persuna fitg visuala che legia in cudesch suenter l’auter e ch’ama il teater e l’art bler memia fitg per tscherner l’udida (ella studegia era litteratura, fotografia ed istorgia d’art). Ma insatgi auter schess ussa: «Per l’ina datti la scrittira da Braille, per l’autra registrain nus cun l’udida immens bler subconscientamain!» Probablamain han omadus raschun. Interessant è era che blers tschorvs din ch’els prefereschian d’esser tschorv che d’esser surd e ch’ils surds din precis il cuntrari.

Fascinant è che noss corp po s’adattar a la situaziun. El scolescha ils auters senns per pudair cumpensar uschè bler sco pussaivel da las infurmaziuns mancantas. Ins na di betg per nagut che las ureglias sajan ils egls dals tschorvs ed ils egls las ureglias dals surds. Natiralmain gidan er anc auters senns, sco il palpar. Sch’ins pensa be quants detagls ch’in tschorv po memorisar entaifer pauc temp… quants pass ch’igl è davent dad A fin B e che la stgatla a dretga è quella da tirc e quella a sanestra quella dad ananas. Da l’autra vart registrescha in surd numerusas piculezzas ed ha in egl spezialisà per interpretar la mimica ed ils gests ed el sa, co ch’è manegià quai che vegn ditg. E sco quai ch’ins ha pudì vesair l’onn passà da ‹Das Supertalent›, sa in surd era sautar be cun sentir la vibraziun da la musica.

Ussa la dumonda: «Èsi different, sch’ins sa tge ch’ins manchenta u sch’ins è gia naschì uschia?» Probablamain na datti er en quel cas betg ina clera resposta. Franc vegni ad esser pli difficultus da s’adattar e da trenar ils auters senns, sch’ins n’è betg gia adina stà sfurzà da far quai. E nus n’essan deplorablamain savens era betg buns da tegnair endament suns e maletgs, sch’els na vegnan betg repetids respectivamain revesids.

Jau mezza na poss anc adina betg ma decider. Jau am fitg la musica. Ella ma dat la pussaivladad da relaxar ed è er expressiun da mia luna. Ma cura che jau sun stada en il restaurant ‹Blinde Kuh›, ma pareva il patratg fitg trist d’adina esser en il stgir, cunquai che jau sun er in carstgaun che sa lascha influenzar fitg da colurs e dal cler e dal stgir. Uschia sun jau fitg leda che jau possed omadus senns e che jau na stoss betg tscherner.

PS: In di suenter mia scuntrada cun quest um avant mi’abitaziun legel jau en la gasetta ch’i saja da far adatg; a Turitg dettia adina dapli cas da glieud che spluntia vi da las portas e pretendia d’esser surda u mitta u uschiglio insatge, senza che quai saja vair. Ins duaja damai esser precaut e betg crair tut.

25 da fanadur 2011

Fildarom e rom da filfier

Cura che jau era anc in uffant pitschen, na vuleva jau nagut auter uschè desperadamain sco ina dentera, egliers e crutschas. Jau na sai betg pli da nua che quest giavisch era vegnì, ma i dat ina fotografia, sin la quala jau port mes accessori preferì da lez temp: egliers senza vaiders. Tge maletg!

En l’emprima classa m’aveva il dentist alura prescrit ina dentera e suenter l’emprim plaschair che jau pudeva schizunt avair ils bindels elastics enturn ils ‹brackets› en tuttas colurs, sun jau svelt arrivada en la realitad. Ins na pudeva betg mangiar ina rischmelna senza avair dents oranschs, sch’ins mastgava caramellas da Carambar avev’ins da temair che tut crodia nauador e quels coga guaffens faschevan mal!

Tschintg onns pli tard sun jau finalmain vegnida spendrada da quest toc fildarom. Ed ussa fatsch jau part da la nova epidemia. I sa tracta d’ina ‹malsogna studentica› che vegn tractada cun egliers! Igl è passà strusch in mez onn che var 20 pertschient da la glieud che sesa cun mai en las prelecziuns aveva visità Fielmann, McOptik e Koch Optik... ed ussa portan tuts in rom da filfier sin il nas. Intgins, sco jau, mo sch’i sto propi esser; auters paran da sa sentir pli intellectuals cun egliers – ma nus tuts essan ussa persvadids ch’i n’eran tuttina betg ils maletgs dal beamer ch’eran diffus.

Oramai, quels egliers... els èn adina tschufs e l’enviern èn ins gist tschorv mintga giada, cura ch’ins entra en il chaud. I dat els en tuttas furmas, grondezzas e colurs e natiralmain betg mo per curreger la vesida, mabain era per far experiments en chemia, per nudar, ir cun aissa u guardar Avatar en 3D. Ma era mia cunabitanta mussava sintoms fitg tipics ch’han da far cun egliers: in rir en fatscha che para d’esser fixà per adina. En sasez ma legrava jau per ella, ma quel sfrignir, trasor e dapertut, el era omnipreschent e sch’i n’era ina giada betg uschia, pareva era mia cunabitanta d’esser absenta, silmain cun ils patratgs. Gea, quels egliers rosa – bels per ella, ma stentus per il mund enturn che n’ha betg ina vesida restrenschida. Uss è passà in mez onn ed er ella para d’avair remplazzà ils vaiders da colur cun transparents. U forsa porta ella in model monochel?

Cunquai ch’igl è stad, èsi era stagiun d’egliers da sulegl. Era qua datti puspè tut ils exemplars ed il pli vegnan els plitost purtads per motivs da moda, ma natiralmain era per sa proteger. Ins na sto betg adina tschegnar e las colurs paran bler pli intensivas. Els na fan betg mal e sche nus essan sincers, egliers da sulegl èn era la persunificaziun da chalira, bell’aura e temp liber.

Damai, jau vuleva ina dentera, egliers e crutschas. Ussa hai jau gì ina dentera, possed egliers e stoss dir: La vita è bain anc bler pli bella, sch’ins guarda tras egliers da sulegl.

5 da settember 2011

L’emprima e la davosa giada

L’emprima giada – pertge patratga tut la glieud be ad ina chaussa, sch’ins di quests trais pleds? Datti mo quella suletta pussaivladad? I dat bain uschè bleras autras emprimas giadas. As imaginai quest maletg: In mattatschin è sa zuppà sut ses letg. En il maun ha el in cudesch, cun il qual ins emprenda a nuar las curegias… Las survantscheglias dal mattatsch sa movan d’in cuntin e la lieunga stritga sur ses lefs... concentraziun pura! E suenter avair empruvà varsaquantas giadas vegn el nauadora. Cun egls glischants e fatscha rienta mussa el ses stgaffiment. El ha fatg en las curegias!

Tgi na sa regorda betg d’in tal mument? I dat gea per tut in’emprima giada, saja quai ussa perder l’emprim dent, nudar senza alettas, l’emprim di da scola, ir cun velo senza rodinas, esser lunsch davent da chasa u l’emprim bitsch...

Ma pertge èn quellas emprimas giadas uschè spezialas? Pertge ans restan quellas per il pli uschè bain en memoria? Savens dovri natiralmain ina buna purziun curaschi per insumma empruvar da reussir. E sch’ins ha lura er anc success, s’avra tut in auter mund. Sch’ins vegn propi da surmuntar l’atgna tema, han ins la schanza da gudagnar in grond toc libertad u almain in bun tant dapli independenza. Il carstgaun dovra finamiras, senza quellas al manca l’impuls, ellas èn sco il ladim per ina flur che setgass senza lez. Ils uffants èn per cletg mirveglius e mussan savens in grond interess.

Oramai, l’emprima giada è d’enorma impurtanza per il svilup. Tge è lura cun la davosa giada? Era qua datti bleras variantas. La davosa notg cun pampers, la davosa cigaretta, il davos di da scola u d’emprendissadi, la davosa mes’ura dal di da lavur, il davos toc tschigulatta avant ina dieta, vesair la davosa giada ina persuna ch’ins ha fitg gugent...

En cumparegliaziun cun l’emprima giada dat en egl che quels eveniments capitan bler pli savens a moda inconscienta. D’ina vart perquai che nus na prevesain natiralmain betg il futur, da l’autra vart perquai che nus vivain savens en in trot e tut sa chapescha da sasez. Uschia percurschain nus ch’insatge è capità per la davosa giada pir cura ch’igl è passà. Atgnamain savain nus tuts che nagut n’è per adina, che tut ha er ina fin e tuttina ans tutgan talas chaussas per gronda part sco or da tschiel serain. Ma era quai è in pass impurtant en la vita da mintgin.

Damai, savens na savain nus betg che nus faschain insatge per la davosa giada, ma jau sai che quai è stà mia davosa columna... almain per il mument. A la nova columnista giavisch jau bleras bunas ideas ed ina stupenta emprima giada.

Indicaziuns bibliograficas

Chatrina Waldegg. Columnas. Cumparidas en la retscha «Convivenza», La Quotidiana schaner 2010 fin settember 2011. Maletg da la cuverta: PD via Pixabay. Tut ils dretgs d’autur(a) / chasa editura resalvads. Ediziun epub: www.chattà.ch (2012).