PREFAZIUN

(Foto: Roland Zumbühl / CC BY-SA 3.0)

Ina Svizra dals giavischs

Per declerar il senn pli profund da l’Expo.02, dovrel jau savens il pled siemi. Jau accentuesch gugent che la Svizra e la Regiun dals trais lais han sa laschà entusiasmar d’in siemi in pau sturn. In siemi ch’avess pudì finir sco la crudada dad Icarus, ma ch’è daventà, malgrà tut las difficultads, realitad.

Sch’ins ma dumonda da tge ch’il siemi consistia, precisesch jau ch’el na consistia ni da la realisaziun idealisada d’ina Svizra idealisada ni da l’expressiun d’ina utopia da la Svizra actuala cun tut sias sfidas.

Ma tge è alura l’essenza da quest siemi? In giavisch? Gea, l’Expo.02 è la manifestaziun d’in giavisch u d’ina constellaziun da giavischs! Ma po in’exposiziun naziunala sa fundar sin in giavisch ch’è sez nuntschiffabel e diffus?

A la tschertga da quest giavisch, hai jau tadlà pli exactamain il murmurar da l’Expo.02: jau n’hai betg mo udì frasas che descrivan projects concrets, mabain surtut in vocabulari da festa e d’avertadad envers il nov, in vocabulari da pleds ch’expriman sentiments ed emoziuns. Quest vocabulari stat en cuntradicziun cun ils terms reals, in pau sco sch’il princip dal plaschair surpassass il princip da la realitad. Ins discurra da funcziunament, da tschertezza, repetiziun, banalitad, segirezza, ma era da las sfidas, da las ristgas, dals inscunters, da la seducziun e da la sensibilitad. Jau aud questas sonoritads empermettentas en las ramurs da la fulla, en ils rirs dals spectaculs ed en las impertinenzas dals teaters sin via. La ritgezza caleidoscopica da las exposiziuns, l’architectura curaschusa dals arteplages, las finas nianzas da colurs da la cuntrada e la recepziun cordiala da las citads participadas avran als giavischs ina via a la surfatscha. Jau aud giavischs en las discussiuns criticas ed en occurrenzas spezialmain emoziunalas.

Ma igl è anc dapli: l’Expo.02 para da revelar giavischs che concernan la Svizra sco tala. N’ha la Svizra betg d’engraziar a l’Expo.02 ch’ella vegn inundada da giavischs multifars? Jau scuvrel tuttenina ina nova Svizra: ina Svizra mobila ed eterogena che mussa ina nova sociabilitad, pussibilitescha inscunters tranter gruppas che parevan fin ussa incumpatiblas e reactivescha las forzas collectivas. La Svizra da l’Expo è la Svizra en moviment, in pajais che metta sasez en dumonda, che pussibilitescha novas experientschas e midadas, che s’avra a las identitads novas. La pli gronda sfida da nossa exposiziun n’è dentant betg d’annunziar in senn predeterminà, mabain d’offrir a mintgina e mintgin la pussaivladad da dar ses senn fitg persunal a l’Expo.02. Naginas tschertezzas proclamadas, nagins models didactics, mabain vias che spetgan da vegnir exploradas, ipotesas che vulan vegnir formuladas, sfidas che duain vegnir reveladas. En quests temps difficils pussibilitescha l’Expo.02 da s’avrir ad in’autra moda da viver e mussa in nov maletg da sasezza en il spievel dals auters.

E questa Svizra ha era ina ligerezza che s’exprima en il giavisch da giugar, da rir e da far festa. Perquai ha il teater in plaz impurtant a l’Expo.02. El animescha da schluitar en differentas rollas, simular, midar la persunalitad, curt: d’esser excentric. Quai permetta d’ans scuvrir danovamain, quai sveglia la fantasia e la capacitad da guardar noss pajais or d’ina autra optica.

L’Expo.02 scuvra dentant in giavisch anc pli profund: il giavisch d’ina debatta che concerna mintgina e mintgin e ch’inventa ina nova visiun da la Svizra. Perquai èsi impurtant che la populaziun – sch’ella sa lascha intgantar dal project – sa participeschia a la debatta davart questa plazza publica gigantica ed efemera ch’è daventada l’exposiziun naziunala. Or da quest barat d’ideas public po nascher in’autra Svizra, ina Svizra nunenconuschenta. E l’Expo.02 po sviluppar ina regurdientscha a l’occurrenza ed avrir in avegnir nunprevis.

E la finala, cura ch’il siemi è passà, na pudess la Svizra betg daventar in pajais dals giavischs? Ina Svizra desideranta? Alura daventass il siemi forsa ina nova realitad...

Nelly Wenger, presidenta da la Direcziun generala da l’Expo.02

EXPOSIZIUNS

Arteplage da Bienna

(Foto: Andreas Hoffmann / CC BY-SA 3.0)

In patratg en trais dimensiuns

Bienna e Nidau. Duas citads dad uras ch’èn – cuntrari al decurs calcuabel dal temp – lieus d’oscillaziuns conjuncturalas fitg passageras. Las duas citads, ch’èn s’unìdas ad ina, han absorbà mintga unda da l’industrialisaziun. Quai è senza dubi er il motiv pertge ch’ellas han vulì e purtà sco nagin’autra l’Expo.02. Suenter ils regress economics dals davos decennis, ha la lutga per l’exposiziun naziunala puspè resveglià l’amur dals Biennais per lur citad. Las autoritads da Bienna han, tranter autras, decidì da dar ina furma nova e duraivla a las rivas dal lai, sco quai che gia las exposiziuns naziunalas dal 1939 a Turitg e dal 1964 a Losanna avevan fatg. La mancanza da zonas libras per construir l’areal d’exposiziun ha manà ils architects a la construcziun sin pilasters, ina tecnica da construir ch’ins enconuscha en la Regiun dals trais lais gia dapi traimilli onns. Avant las grondas correcziuns da las auas en il 19avel tschientaner era l’areal d’exposiziun dad oz numnadamain sut l’aua ed inaccessibel a las solidas metodas da construcziun svizras. Las retschertgas archeologicas en connex cun las lavurs da construcziun en l’aua han purtà la cumprova consolanta ch’i deva gia da quel temp ina sort da ‹Röstigraben› precolumbian tranter ils construiders da palissadas da l’ost e quels dal vest.

Cun in’occurrenza gronda sco l’Expo.02 ha la Regiun dals trais lais provocà ina nova migraziun. Questa giada dentant betg quella da dus pievels a la tschertga d’ina nova patria, mabain da giasts rients e surprais da tut las vegliadetgnas e linguas ch’occupan, sumegliant a las tgirallas, nossas palissadas per ina stad.

En la Svizra da las catastrofas controlladas, savev’ins adina nua che la pussanza sesia e la libertad respiria. Ils 11 da settember 2001 e l’escalaziun dals eveniments ch’èn suandads andetgamain, han resveglià en la publicitad il tema ‹Pussanza e libertad›. Nossa concordanza, ina maschaida da tschertezzas da la maisa radunda e d’innocenza d’ina societad da divertiment, ha svelt fatg plazza ad ina speranza timida. Nus guntgin la pussanza e pretendain – sco cumpensaziun – tant pli fermamain la libertad che nus avain zambregià sezs e ch’è il resultat d’in sistem politic mediatisà.

En questa quadratura dal circul avain nus construì l’arteplage da Bienna. Tuts vulevan e tuts savevan co far. Immediat avevan nus dapli respostas che dumondas. ‹Pussanza e libertad› n’era betg pli sulettamain il tema, mabain era il misteri da fabricaziun da l’Expo.

Cun las emprimas ideas en la testa ans essan nus mess a la lavur. Nus vulevan persvader las interpresas ed ils concerns, la Confederaziun ed ils chantuns da construir cun nus exposiziuns che pretendan e laschan avert, ma era che provocheschan e fascineschan. Passa traimilli ideas da la campagna da participaziun da Pipilotti Rist vulevan esser nunremplazzablas e duevan vegnir finanziadas. Far las dumondas impurtantas e dar las respostas pussaivlas ad in public che giavischa en emprima lingia da sa divertir e s’entusiasmar, ha emplenì il triangul dal mund politic, economic ed artistic cun il curaschi e l’atmosfera da partenza necessaria dal terz millenni. Nus avain dispità, approvà e persvadì. Nus avain adina cartì en il project ed avain mintgatant bittà puspè tut sutsura. Per fortuna essan nus in pievel da construiders d’exposiziuns ed enconuschain il davos mument er anc la qualitad e lavurusadad da noss vischins a l’exteriur ch’han gidà ad ans metter en scena a moda grondiusa.

L’arteplage da Bienna è sa transfurmà en ina promenada citadina: ella cumenza al chastè istoric da Nidau, cuntinuescha tras quartiers industrials abandunads e finescha davant ils concepts futuristics dals architects, scenografs e dals millis collavuraturs ch’èn daventads cun in pèr onns da lur vita ina part da l’inscenaziun dal tema ‹Pussanza e libertad›. L’arteplage da Bienna cuntegna tut ils elements d’ina dumengia suentermezdi che dura in’entira stad. El n’è segiramain betg in nov mund, ma in toc Svizra construida, in patratg en trais dimensiuns. Numerusas dumondas vegnan a restar senza resposta, ma las nossas èn tschentadas, construidas e publicas.

– Leben, Lust und Lohn: biro, chadaina da montascha, deposits; purs ed artists; nus lavurain tuts – che fare?

– Nouvelle DestiNation: discurrin nus cun quels? La dumengia en damaun, davant la televisiun u sin via? Can you hear me?

– Happy End: co vai? Tge animescha nus? La ventira da tgi tschertgain nus?

– Strangers in Paradise: maletgs da la Svizra; existan els anc? Enconuschais Vus Heidi, Guglielm, Aisha?

– Territoire imaginaire: in’autra Svizra, senza leschas e senza tabus. T’imaginescha: la Svizra.

– Bien travailler – Bien s’amuser: dastgan, ston ils uffants esser quai che nus avessan vulì esser?

– Empire of Silence: communitgain nus memia bler u betg avunda?

– Viver ils cunfins: nua èn ils cunfins? En noss chau, en noss cor, en noss venter... u davos la bandiera?

– Daners e valur: m’has in franc? Na, ma jau t’am.

– Cyberhelvetia.ch: èn la nulla ed il dad in infinits? Porta il mund virtual in da dus sin il dies?

– sWlSH*: exprimer desideris liberescha.

– Klangturm: uschia tuna l’univers.

– Atelier Zérodeux: ils films curts davart l’univers Expo restan.

Pidu Russek, responsabla per las exposiziuns da l’arteplage da Bienna

Arteplage da Murten

(Foto: Norbert Aepli, Switzerland / CC BY 2.5)

Murten sut l’ensaina dal temp

A Murten van ins surtut a spassegiar. Ins prenda temp. L’areal d’exposiziun è concepì senza entrada e sortida. Ins po scuvrir nundumbraivels percurs, sin ils quals ins po sa perder, pass per pass. Ins chamina tras las giassas da la citad veglia, visita in’exposiziun, sa recreescha sin la terrassa d’in café...

Igl è ina sort d’anti-exposiziun discreta che sa mussa pir plaun a plaun als visitaders. Las chaussas exponidas n’èn betg evidentas, ellas sa retiran da las egliadas e sa zuppan davos in’architectura da camuflagi: tola da ruina, laina veglia, hangars, puntanadas... in univers da plunder, dal qual ins sa dumonda, sch’el era gia adina là u sch’el è vegnì creà aposta per l’exposiziun naziunala.

‹Mument ed Eternitad›: la citadina medievala cun ina lunga istorgia è sco fatga per quest tema: il lai etern, il Mont-Vully che varga or dals nivels e la citad cun ses umans, lur activitads, lur construcziuns efemeras e gia veglias. L’architect Jean Nouvel ha chapì d’inscenar perfetgamain las particularitads da Murten, questa nostalgia discreta en l’aria, questa colur levamain fatalistica dals lieus ch’han vis memia bler. Il Monolit represchenta l’entira ambiguitad dal tema. L’eternitad irrevocabla e la transitoriadad da noss destins umans: il maletg dad Arnold Böcklin, ‹L’insla dals Morts›, en grondezza natirala. Airi, solitari e mit regorda il Monolit a la ‹Citad dals Immortals› da Jorge Luis Borges, nunchapibla ed absurda, furmada dals umans ch’han davent dad ussa tut il temp per els. In’architectura a medem temp leva ed integrada, ma er massiva ed inevitabla.

Las exposiziuns inscuntr’ins plitost per casualitad durant ina spassegiada. Ina chamona da ruina dal project ‹Un ange passe› a la riva dal lai envida da reflectar davart temas religius; en la vischinanza sa chattan anc autras chamonas dal medem tip, mintgina cun sias atgnas dumondas ed interpretaziuns. Plinenvi envida il ‹Curtin da la violenza› idillic da siemiar fin ch’ins vegn dasdà andetgamain dals tuns gizs d’in mantun da roma e da chaglias. Cunter il mir da la citad posa la puntanada dad ‹Hors Sol?› che protegia ils fastizs da la vita da mintgadi da ses abitants returnads.

Il tema da l’arteplage metta plitost en scena ils dubis che las respostas, e preschenta differents aspects dal temp, senza mai pretender d’esser cumplet.

Il temp è in segn da dumonda en differentas nianzas: il temp lunar dals siemis, il temp tragic e commovent dals umans, il temp concret e suttamess a nossas illusiuns da mesiras... in temp nunchapibel e fugent, ma che nus empruvain tuttina da dominar. Il temp dador il temp, il temp dals uffants che scuvran ils stgazis dals surchombras, il temp dal sien, da la stgiraglia totala, nua ch’ins perda ils puncts da referiment. Il temp da la societad che sforza nossas instituziuns da sa midar e pretenda da nus d’ans adattar permanentamain. Il temp da la vita da mintgadi e da sias irrelevanzas necessarias ed il desideri d’eternitad. La finala era il temp dals mistics e dals poets...

Questa maschaida da temps multifara vegn enritgida tras las intervenziuns d’artistas e d’artists che domesticheschan – grazia a lur avischinaziuns subjectivas – l’inevitabel cun al render pli uman e supportabel. Il temp absolut da ‹La poétique de l’infini› da Roman Opalka; l’illusiun da la controlla dal temp, cun il qual in Klaus Rinke beffegiant ans confrunta a maun da l’ura en il lai; las tartarugas ruassaivlas e melancolicas, reptils senza vegliadetgna, plain faudas dapi la naschientscha, fragilas malgrà u gist pervi da lur cuirass.

E sco simbol, sco ina sculptura, il ‹Mésoscaphe› da l’Expo 64: in object da hightec, segn da la moderna e dal progress, oz plain ruina, stanchel, stgarpà, ma impregnà da la poesia da las chaussas veglias che na ston cumprovar nagut pli. Lur simpla preschientscha, inutila ed evidenta, tanscha per ans far endament noss destin.

Murten sco ina anti-exposiziun. Istorgias semnadas da la casualitad, senza conclusiun u morala, istorgias ch’èn simplamain là e spetgan da vegnir scuvridas.

Danielle Nanchen, responsabla per las exposiziuns da l’arteplage da Murten

Arteplage da Neuchâtel

(Foto: Andreas Hoffmann / CC BY-SA 3.0)

Ina plazza da gieu sonora

L’architectura da l’arteplage, in’ovra dal team Multipack, gioga a moda multifara cun la tematica ‹Natira ed artifizialitad›. Il medem mument regorda la plattafurma, construida sin tschients pilasters d’atschal ancrads en il lai, a l’istorgia da la regiun: en la vischinanza directa han ins chattà restanzas da las pli veglias palissadas da la Svizra. L’arteplage agiunta oz in ulteriur chapitel a l’istorgia dal svilup urbanistic da la citad: Ils Neuchatelais han transfurmà en il decurs dals tschientaners pliras giadas las rivas dal lai per construir novs edifizis e quartiers. Il parc davant il pli nov quartier, il Jeunes-Rives, ha cedì ses plaz per 159 dis ad in ulteriur quartier – l’arteplage.

Quest foburg nov è atgnamain ina gronda plazza da gieu, ina sort da sablunera u ina chascha per far termagls. Sias iconas – la plattafurma, ils galets, il champ da channa artifiziala e la roda gronda – concurrenzeschan cun l’architectura dals pavigliuns d’exposiziun. Elements natirals ed artifizials s’entretschan, s’oppriman e sa cuntradin. Chaminond tras l’areal d’exposiziun scuvra il visitader las affinitads multifaras tranter is objects, la cuntrada ed il lai. Quests dialogs, mintgatant era questas dispitas tranter ils elements, èn l’essenza dals inscunters tranter natira ed artifizialitad. L’in sa dat or da l’auter: l’ovra artistica s’inspirescha da quai ch’exista gia e sondescha quai ch’è pussaivel. Il veritabel tema da l’arteplage è la forza creativa da l’uman e sias consequenzas.

D’ina maniera u l’autra tematiseschan quai tut las exposiziuns: la culla da lain dal ‹Palais de l’Equilibre› na creescha betg mo in liom cun l’origin da ses material – ils guauds dal Giura – mabain era cun las pussaivladads da la construcziun en lain e cun las dumondas dal svilup duraivel. Ses pendant mellen e provocant è il mantè sintetic da ‹Manna›, in pajais da la cucagna che murmura en armonia cun la terra ed empermetta il tschiel: abundanza eterna e savurs carmalantas. Ils trais galets u tetgs sin la plattafurma èn metafras per las muntognas, la citad ed il lai. Sut l’emprim tetg sa chattan trais pavigliuns solitaris cun giassas stretgas che creeschan in’atmosfera bunamain urbana. En in dals pavigliuns è ‹Biopolis›, il cor da la citad da l’avegnir, nua ch’i vegn discutà davart il mund da la biologia moderna e sias consequenzas per noss futur. Gist daspera s’auza il mantè d’arom dal pavigliun ‹Magie de l’Energie› che mussa a moda poetica la transfurmaziun d’aua en chalur, moviment, glischs e suns. La cuntrada destruida da ‹BEAUFORT 12› raquinta l’istorgia da las forzas nuncontrollablas da la natira, l’istorgia da la civilisaziun periclitada da catastrofas da la natira. Sut il segund tetg s’extenda, bunamain surreal, il guaud d’aua artifizial dad ‹Aua extrema›. Tras la vapur e nundumbraivels daguts d’aua, fradaglias e chalurs, vegn raquintà co ch’ils abitants da la Svizra Orientala han chattà lur identitad e tge che la ritgezza da l’aua signifitgescha per la regiun. En la sumbriva dal terz tetg s’auza ina collina da lain. A l’intern vivan ils ‹Robox› che mainan ils visitaders tras il mund magic da las maschinas intelligentas e raquintan l’istorgia da la vita communabla da l’uman e da la maschina. ‹Ada› è in spazi original e carmalant, nua ch’ins sto resister a diversas surmanadas. Suren sa chatta la ‹Piazza Pinocchio›, in omagi a la creaziun ed a l’object creà: Pinocchio va a chaval e fa beffas cun tut ils scienziads da quest mund.

L’arteplage è er in mund dals suns e da la glisch: ils sounds sa cuvran e sa maschaidan cun las ramurs dal lieu, dal vent, da l’aua e da la terra. La saira para la plattafurma illuminada da flottar sin il lai sco in tarpun blau. Il champ da glischs sbrinzla, ils galets paran da ballantschar en la glisch, ils pavigliuns illumineschan questa plazza da gieu traglischanta. Igl è l’ura dals sautunzs, cumediants, illusiunists e raquintaders che fan vibrar la notg cun lur agens suns e tuns.

Armin Heusser, responsabel per las exposiziuns da l’arteplage da Neuchâtel

Arteplage d’Yverdon-Les-Bains

(Foto: Norbert Aepli, Switzerland / CC BY 2.5)

En il curtin dad Alice

Vus chaminais tras ils auts portals d’in curtin striunà, spassegiais enturn sias collinas discurrintas e svanis cun senns vibrants en il grond vid dal Nivel: l’arteplage d’Yverdon As envida d’entrar en in mund fantastic, al qual Vus vegnis a pensar anc ditg plain smirvegl. Ma la destinaziun dal viadi è tut in’autra: quai che Vus scuvris qua, sco en in spievel, essas Vus sezs.

Per l’emprima giada en l’istorgia da las exposiziuns naziunalas vegn tematisà il ‹jau›. En il rom dal tema ‹Jau e l’univers› inscuntrain nus a moda sensuala e nunspetgada las pitschnas e grondas dumondas ch’ans dattan vita ed ans turmentan mintgatant: Tgi sun jau? Chat jau in’olma parentada? A tge cuminanza appartegn jau? Nua è mes plaz en l’univers?

L’identitad da l’individi – mintga uman è uschè unic sco ina scrotta da naiv – sa basa sin in dialog constant, sin ina tschertga cuntinuada da respostas, sin la necessitad permanenta da sa metter en relaziun cun in visavi. Mintga element da l’arteplage emprova da tematisar la natira da las relaziuns multifaras che mintga individi ha cun ses univers, quest univers ch’è en realitad in ‹multivers›: in’infinitad da munds ch’ans enzuglian stresa per stresa.

Durant nossa spassegiada inscuntrain nus l’emprim in univers ch’ans stat fitg datiers: noss corp. Nus scuvrin la relativitad da la sanadad, persequitain l’idea da l’armonia interna tras activitad sportiva e vesain co che noss corp sa statga da la conscienza, ils emprims muments che nus inscuntrain in partenari potenzial, e surpiglia, senza noss savair, la controlla da la situaziun. En in auter lieu dal percurs vegn noss’ureglia sensibilisada per il signal d’alarm da noss corp, la dolur.

Sper l’exploraziun da nossa natira biologica ans occupain nus era cun la dimensiun sociala da las relaziuns che nus tgirain cun noss conturn. La tschertga dal ‹ti›, da l’amur, da la sexualitad e da la relaziun da pèr survegn in plaz impurtant. Nus emprendain co che la chemia influenzescha la tscherna da noss partenaris sexuals, tge rolla ch’il destin e la libra decisiun giogan per nossas afferas d’amur. Nus chapin era ch’in pèr gist inamurà po sa sentir unì per la vita e n’emblidain mai il mument cura ch’el di per l’emprima giada «gea!» sin ina passarella che tanscha en l’immensitad dal lai.

Nus realisain che l’armonia nascha er entaifer la gruppa, che l’equiliber tranter la sfera privata e la sfera publica è sa spustà fermamain en il decurs dals davos onns e ch’ins po far tschertas experientschas mo en ina cuminanza e ch’autras dovran pli che mai la finezza da l’intimitad.

Era las numerusas culturas che furman noss’identitad naziunala èn differents univers entretschads che survegnan vita tras la voluntad e la necessitad da dialogar. Quest sentiment d’appartegnientscha, da cuminanza, transfurma dapi noss origins ils lieus nua che nus vivain e cun ils quals nus ans identifitgain ed als dattan la finala era il num. Nus essan las normas che nus ans imponin. Ils uffants sin l’arteplage èn là per ans regurdar che nus eran ina giada ils abitants d’in auter univers e ch’in curt return a las funtaunas po resvegliar siemis emblidads e liberar energias supprimidas gia memia ditg.

Tgi sun jau? Jau sun unic e tuttina sumegl jau milliuns d’auters umans. Jau sun sco in nivel, cleramain definibel sco fenomen ch’appartegna a la famiglia dals nivels, e tuttina sun jau different da tut ils auters. Questa architectura da siemi ch’embellescha la riva da l’arteplage è forsa gist pervi da quai l’icona da l’arteplage: sco mintga individi reussescha ella da crear, rinforzar e da sviluppar in’identitad particulara, nunimitabla ed unica e da mantegnair l’equiliber dinamic tranter las forzas internas e las influenzas externas. Bainvegni da l’autra vart dal spievel.

Sergio Cavero, responsabel per las exposiziuns da l’arteplage d’Yverdon-Les-Bains

Arteplage Mobile Du Jura

(Foto: Norbert Aepli, Switzerland / CC BY 2.5)

Il program

L’AMJ è in utensil variabel che mida si’apparientscha tenor il clima e che s’adattescha a las pretensiuns da teater, forum da discussiun, studio d’emissiun, tribuna al liber, kino, sala d’exposiziun e lounge. In cudesch flottant cun set chapitels che metta en il center mintga trais emnas in nov tema. Per mintga chapitel ha l’AMJ ina bandiera cun in’autra figura da galion da la mitologia che communitgescha il tema actual. Mintga tema cumpiglia numerusas acziuns da differents geners che ston sa referir als suandants terms: ‹realitad – ficziun, subversiun – pirataria, siesta – acziun, ritual – actualitad›. La programmaziun e la producziun èn suttamessas ad ina evaluaziun da cas a cas, senza in repertori ni in ensemble fix. Rituals regulars van sco in fil cotschen tras il program.

Il ritual da purificaziun è la finiziun culminanta da mintga chapitel. El è qua per discutar, commentar ed exorcisar l’Expo.02, la Svizra, il mund e las trais emnas passadas sin l’AMJ.

Cura che l’AMJ s’avischina ad in arteplage fix, fa el quai per regla cun in’attatga; il sistem da sound sofisticà a bord permetta a la bartga da sa camuflar en tuttas modas e manieras: sco ina rotscha d’utschels, in bastiment transatlantic u ina gruppa da speed-metal. Ina giada che la bartga è sa fermada e francada cun la suga, sa reparta l’equipa per visitar l’arteplage.

A l’entschatta da mintga chapitel rapporta ina persunalitad dal sid u da l’ost cun in sguard ironic e perspicazi tge ch’ella ha passentà durant in viadi en Svizra. ‹Ils set sabis› ans tegnan avant in spievel ed ans regordan che nossa vista e nossa interpretaziun dal mund è adina ina dumonda dal puntg da vista. Ils sabis discurran mintgamai cun in anteriur cusseglier federal u in’autra persunalitad da la vita politica svizra, sco era cun in represchentant d’ina ovra caritativa svizra.

Il cudesch da navigaziun da l’AMJ vegn manà da 23 poets da 23 pajais che sa barattan mintg’emna sut il titel ‹Murmures du Monde›. Els han l’incumbensa da nudar en il cudesch da l’AMJ tge plaschairs e tge privels che la bartga inscuntra sin ils trais lais durant la stad 2002. En il rom da quest pli lung festival da poesia da l’entir mund surpiglian lirichers da l’exteriur la rolla da la chapellina blaua ch’ha l’incumbensa da survegliar il nivel cultural da l’AMJ, ma era da sa maschadar en ils eveniments dal di e d’envidar il public a las prelecziuns.

E da glina plaina sa transfurma l’AMJ en ina bartga d’exploraziun che fa expediziuns sin ils trais lais. Quai dumonda bunas qualitads da navigatur, curaschi e temp. In guid serva da mangiar e da baiver als passagiers e reparta cuvrias. Quests viadis aventurus porschan er in program musical particular cun prelecziuns e films.

EVENTS

(Foto: Andreas Hoffmann / CC BY-SA 3.0)

In festival multicultural

Co ha num la chapitala culturala da la Svizra? Turitg u Basilea, respundan ils Svizzers tudestgs. Genevra u Losanna, replitgeschan ils Romands. Milaun, din per spass ils Tessinais. La Svizra ha plirs centers culturals, ma betg ina vaira chapitala culturala cun in’impurtanza sur ils cunfins linguistics ora. Las referenzas culturalas cuminaivlas da la Svizra èn per gronda part anglosaxonas, scandinavas, talianas, franzosas u schizunt cubanas. E tuttina: l’onn 2002 ha la Svizra ina chapitala culturala che merita quest num – l’Expo.02.

L’Expo.02 represchenta ina nova generaziun d’exposiziuns naziunalas, nua ch’il divertiment quinta, per l’emprima giada, uschè bler sco l’architectura e las exposiziuns tematicas. Durant 159 dis è l’Expo.02 ina festa naziunala e multiculturala. Ils numerus events èn concepids per in public fitg vast. Igl è in festival da musica, saut, pantomima, teater, circus, multimedia, folclora e sport cun radund 1500 projects multifars, passa 10 000 represchentaziuns ed almain 20 000 artistas ed artists sin 22 tribunas. Mintga di han lieu var 15 spectaculs sin mintga arteplage.

La purschida dals events sa mida adina puspè durant ils 159 dis. Ella unescha las differentas culturas da las regiuns, fa punts tranter ils divers stils. Ils teaters, clubs e las tribunas al liber pussibiliteschan da s’inscuntrar e da discutar. Els promovan il sentiment da cuminanza dal public che sa cumpona d’umans da tut las vegliadetgnas e da tut ils secturs: dal giuven freak da tecno fin a l’amia da la classica, dal jodlader a la sautunza professiunala fin al turist.

Trais occurrenzas grondas structureschan il program dals events: il spectacul d’avertura, inscenà da François Rochaix, il di da la festa naziunala cun misteris e magia, ed il di da finiziun, nua che la flomma da l’Expo.02 vegn stizzada.

Sper quests events ha l’Expo.02 er laschà crear differents artists ovras spezialas, las ‹Créations›. Il program dals events na consista dentant betg mo da represchentaziuns classicas sin tribunas. Ils spectaculs nocturns per exempel uneschan architectura, glisch, gieus da l’aua e suns e creeschan uschia saira per saira in’atmosfera particulara sin ils arteplages. Ils Little Dreams, ils teaters sin via, procuran per umor, comica, musica e surpraisas sin las vias ed ils plazs dals arteplages. Er ils chantuns han lur plazza a l’Expo.02: durant 18 dis pon els sa preschentar là al public. Ultra da quai organisescha l’Expo.02 numerus eveniments tematics, per exempel davart la sanadad, il respect, l’Europa e l’ambient.

Tut ils arteplages han lur particularitads. A Bienna envidan Mummenschanz il public a workshops e preschentan la saira il program en l’agen teater ch’els mettan a disposiziun er ad amis artists da la Svizra e da l’exteriur. Sut las trais cuplas dal ‹Zelt› preschenta David Dimitri ses program da solist, ma er teater, pantomima, saut e cabaret. L’arteplage da Bienna retschaiva er musicists fitg enconuschents da l’exteriur, sco il chantadur algerian Khaled ed interprets da la musica africana. Comichers svizzers sco Jim Knopf ed Alfonsa di Monsa preschentan lur program sin tribunas pli pitschnas.

L’arteplage da Murten è l’ambassadur da la musica classica. En la ‹Tente Centenaire› ha lieu il festival Libretto cun ina carta postala dal Menuhin Festival Gstaad. Là sa represchentan tranter auter cumponists ed interprets sco Laurent Mettraux, Martin Schlumpf e Sergio Minozzi. La maschaida speziala d’architectura e d’events sa manifestescha a Murten surtut durant l’Open Air Cinéma sin la ‹Scène de Meyriez›, en las stgaffas da ‹Gli universi sensibili› u durant ils teaters musicals ‹Fantasma›, ‹Black Tell› ed ‹Amphibiose›.

L’arteplage da Neuchâtel è puspè tut auter. El è il lieu adattà per occurrenzas grondas: en la ‹Patinoire du Littoral› e sin la ‹Grande Scène› sa represchentan Compay Segundo, Simple Minds u Bob Geldof. En il ‹Théâtre des Roseaux› po il public sa laschar fascinar dal saut contemporan ‹dintjan› u dad ‹Artemisia›, in toc da teater davart l’absint. Il Cargo Club è insatge per ils utschels da la notg cun concerts da Sonic Youth, Suzanne Vega e Züri West.

Umor, sport e gastronomia caracteriseschan ils events dad Yverdon-les-Bains. Enconuschents comichers franzos sco Marie-Thérèse Porchet, Cuche e Barbezat e Karim Slama delecteschan qua il public cun lur programs. Il ‹Mondial – Cultural Music Theatre› envida da far viadis musicals e culinars tras Aserbeidschan, Mexico, Mali u la Rumenia. Ed ils ‹ExpoGames.02› porschan concurrenzas da sport originalas cun teams maschadads da profis e d’amaturs. Curt: il program dals events da l’Expo.02 è multifar e na sa lascha strusch classifitgar. La suletta constanta è il fil cotschen: innovaziun – surpraisa – seducziun.

Indicaziuns bibliograficas

ImagiNation. Visita guidada da l’Expo.02. En: ImagiNation. Il libro ufficiale di Expo.02. Lugano 2002, p. I–VIII. Maletgs: Vichipedia. Tut ils dretgs d’autur(a) / chasa editura resalvads. Ediziun epub: www.chattà.ch (2017).