Tenor il titular dal Premi Nobel Daniel Kahneman n’emprendan investiders tendenzialmain betg da lur sbagls. Cun pitschens inputs sa lascha quai midar.

Vender memia tard

Bernard Baruch ha respundì suandantamain a la dumonda, co ch’el haja realisà sia facultad immensa a la bursa: «Jau hai gudagnà daners cun adina vender memia baud.» El di era che mo manzasers possian vender aczias per gudogns maximals. Per regla han ins la tendenza da vender las aczias memia tard.

Igl è bel d’avair in’aczia creschenta en il portfolio. Ins la survegn gugent ed è losch d’avair gì in bun nas. Tant pli grev èsi sa chapescha da sa separar da quest’aczia. Savens capita quai pir cura ch’ils curs èn sa pegiurads marcantamain, cura che l’interpresa fa sperditas e cura ch’ils analists cusseglian da vender. Ils gudogns sin ils curs èn lura dentant ids da l’aua giu.

La diversificaziun

Il sbagl d’investiders bain il pli nunnecessari, però tuttina fitg frequent, è da betg sparpagliar las investiziuns en aczias da differentas interpresas. Retschertgas da l’Institut bancar svizzer da l’Universitad da Turitg demussan ch’ils investiders svizzers possedan en media aczias da sulettamain trais differentas interpresas – ina moda d’investir ristganta. Sch’ins investiss empè en 15 differentas aczias, sa sminuiss la ristga da l’entir portfolio d’aczias per la mesadad.

Buns tips

Savens sa laschan investiders surmanar da ‹buns tips› scutinads en l’ureglia dals collegas da la squadra da ballape ubain sugerids per posta electronica. Per il solit vegnan empermessas renditas fantasticas e l’investider vegn engurd. Sin martgads effizients, sco per exempel quel da la Svizra, èn però tut las infurmaziuns disponiblas davart in’interpresa per il pli gia cuntegnidas en il curs d’aczias actual. Cun auters pleds: igl è pauc probabel ch’il collega da ballape sappia dapli ch’ils analists, ils schurnalists d’economia u ils participants al martgà versads che fan gia plirs onns commerzi a la bursa.

Home Bias

Blers investiders concentreschan lur investiziuns sulettamain sin il martgà indigen u sin l’atgna valuta da referenza. Tenor in studi actual da l’Institut bancar svizzer da l’Universitad da Turitg investescha la mesadad dals investiders svizzers unicamain en Svizra. Quest sbagl d’investiders numnan experts da finanzas ‹Home Bias›: l’enconuschent vegn favurisà, il nunenconuschent guntgì – schebain ch’ils moviments dals curs da las aczias d’in sulet martgà dependan per part fermamain in da l’auter. Sch’ins investescha damai mo en in sulet pajais, s’accumuleschan ristgs che na fissan betg necessaris.

Surstimar sasez

Blers investiders han la tendenza da surstimar lur abilitads en connex cun transacziuns da bursa. Quai po avair differentas consequenzas: ils investiders che surstiman sasezs èn pli tgunsch pronts da s’exponer a ristgas pli autas e n’han betg adina l’egliada clera per la structura optimala dal portfolio. Ultra da quai restructureschan ils investiders che surstiman gugent sasezs era pli savens lur portfolios. Las taxas resultantas pon fitg svelt ruinar la gronda part da la performance cuntanschida.

Aversiun cunter perditas

Il mal cura ch’ins perda è pli grond ch’il plaschair cura ch’ins gudogna. Quest fenomen sa numna ‹aversiun cunter perditas›. I sa tracta d’in tipic sbagl d’investiziun ch’investiders tegnan per regla bler memia ditg lur aczias deficitaras. Els speran d’in cuntin che lur deficit vegnia cun il temp puspè gulivà. Las perditas percunter pon entant s’accumular facilmain a l’infinita. La sentenzia da Leroy Gross, autur e commerziant d’opziuns, che vegn savens citada sa basa sin l’aversiun cunter perditas: «Il pli grond donn per investiders sa resulta da la tendenza d’ignorar perditas a tut pretsch e da sperar ch’il deficit vegnia cun il temp gulivà.»

Tut enina

Cumprar las aczias il dretg mument per pudair profitar dal meglier curs – quasi tut ch’emprova da far quai, ma ils pli paucs han success. Cun investiziuns graduadas pon las schanzas da rendita però vegnir optimadas. Tgi che sutdivida la summa da cumpra previsa en pliras parts e cumpra las aczias giavischadas a moda graduada ristga damain.

Ils investiders n’acquistan uschia ils palpiris giavischads betg per il curs d’in sulet – retrospectivamain forsa fitg dischavantagius – di, mabain per il pretsch en media da tut las incumbensas parzialas. Ultra da quai sa resalv’ins in tschert spazi d’agir. Na duess il titel betg sa sviluppar sco giavischà, èn ins tut tenor cuntent da betg avair investì l’entira summa.

Instinct da triep

‹The trend is your friend› sa cloma in dals proverbis citads il pli savens a la bursa. Igl è numnadamain uschia che betg la meglra interpresa gudogna a la bursa, mabain quella che la massa considerescha sco meglra. Consequentamain èsi ina buna strategia da nudar en il current da la massa.

Gist sche l’atgna stimaziun na persvada betg, fid’ins gugent al trend. Il pli savens ha quai per consequenza catastrofas en furma da balluns da speculaziun. Blers investiders pitschens han sentì quai da maniera dolurusa en connex cun il boom da dotcom. Vieutas da tendenza pon numnadamain capitar svelt a la bursa. Tgi ch’ha lura en egl mo la gronda massa, zoppegia adina suenter a tschels. Mo quel ch’anticipescha il trend correctamain, gudogna daners cun questa tactica.

Il pensar illusoric

Il radio, la televisiun, las gasettas u l’internet furneschan ina massada infurmaziuns nizzaivlas u main nizzaivlas davart interpresas e svilups dals curs. Avair ina pli gronda savida na signifitga però betg che la strategia d’investiziun saja meglra. Savens legian u taidlan ils investiders ils rapports da la bursa cun pregiudizis. Pli bleras infurmaziuns che circuleschan e pli tgunsch che l’investider elegia quellas che conferman ses pregiudizis.

Pervi da quest maletg da la realitad sfalsifitgà suppriman ils investiders bleras giadas fatgs e ristgs u fan speranzas irrealisticas. I gida da volver la moda da pensar: sch’ins vul cumprar in titel, rendi da ponderar per tge motivs ch’ins al vendess, e viceversa.

Gudogns carmalants

«1000 % gudogn cun opziuns» pon ins leger en la lingia grossa d’in magazin da l’onn 2000. I na sto betg exnum esser uschè bler, ma savens tractan ils discurs obligaziuns dals gudogns pussaivels. Gist valurs donnegiadas attiran l’interess.

Ma per ina strategia d’investiziun intelligenta na tanschi betg da sulettamain valitar las schanzas da gudogn. Er ils ristgs ston vegnir analisads. Pertge che pli grondas ch’èn las perspectivas da gudogn, pli grond ch’è probablamain er il ristg. Quel sa lascha per il pli limitar grazia ad opziuns da commerzi. Sch’il curs cuntanscha quest limit inferiur, vegn il titel vendì.

N’As laschai damai betg tschorventar da las perspectivas da gudogn, mabain tegnai en egl il ristg. Ils investiders che speravan da far in gudogn da 1000 % èn probablamain turnads cun mauns vids.

Il preschent engianus

La bursa s’orientescha tenor l’avegnir. Ils investiders han però la tendenza da s’orientar tenor il preschent u perfin tenor il passà. Savens è gist il temp, cura che la tema dominescha il parchet da la bursa il pli adattà per investir. L’emprim sto però vegnir surmuntada la tema. Ins po numnadamain er anc perder tut en temps cun curs bass.

Ils investiders ston emprender da betg fidar memia fitg al preschent. Betg quai ch’è scrit oz en gasetta decida il curs da la bursa, mabain la lingia grassa da damaun resp. quella che vegn stampada en sis fin nov mais. Ils experts din che quai saja l’avantatg dals martgads envers l’economia. Uschia èsi pussaivel ch’ils curs s’augmentan era sche las novitads èn nauschas.

Ils meds sbagliads

«Il temp è daner», di in proverbi. Correspundentamain munta bler temp era blers daners e pauc temp pli paucs daners. In fatg che vala cunzunt a la bursa. Pertge che mo tgi ch’ha bler temp, po era ristgar dapli ed uschia augmentar ses gudogn.

Vulais Vus stabilir Vossa facultad a moda durabla u duvrais Vus daners gist uss ubain pir en il futur? As decidai per ils meds correspundents pir cura che Voss orizont da planisaziun è cler. Aczias e fonds èn pir lura interessants, cura che la perspectiva è a lunga vista e pir cura che Voss chapital po lavurar en il proxim futur. Sche Vus duvrais ils daners ils onns vegnints, èn pli avantagius obligaziuns u certificats d’ina valaivladad limitada.

Finamiras nuncleras

«I dat milli pussaivladads da dar ora ses daners, però mo duas d’als gudagnar: u che nus lavurain per els u ch’els lavuran per nus.» Questa sabientscha da la bursa deriva da Bernard Baruch, il retg da la Wallstreet a l’entschatta dal 20avel tschientaner. L’interdependenza dal dar or e dal gudagnar daners è ferma. Ins duess damai pir decider lura davart ils meds, cura ch’ins sa tgenina ch’è la finamira da l’investiziun.

L’emprim duessan ils investiders decider, quant ch’els vulan gudagnar u tge facultad ch’els vulan stabilir cun l’investiziun. Da quai dependa quant ch’els pon ristgar. Il basegn d’entradas e la toleranza da ristgas èn la basa dal portfolio ed influenzeschan mintga decisiun d’investiziun futura.

Perder

Nagin na vul perder. Questa simpla constataziun ha in’influenza fundamentala sin il cumportament d’investir. Sch’ils investiders ston sa decider tranter in’investiziun segira cun pauca rendita ed in’investiziun cun ristga ed ina pli auta rendita, sa decidan els tendenzialmain per la varianta segira. Quai vala era, sche la soluziun pli ristganta fiss dal punct da vista puramain matematic pli attractiva. Sch’ils investiders han però gia pers daners e pon ussa sa decider, schebain els vulan gudagnar enavos quels cun ina ristga pli auta ubain cun ina rendita pli segira, sa decida la gronda part per la ristga. Perquai – era sche quai è pli grev da far che da dir – na duessan perditas passadas betg vegnir resguardadas en decisiuns d’investiziun. Quellas n’han nagina influenza sin curs futurs.

Nagina cumparaziun

Sch’ins observa l’index S&P 500 sur in pli lung temp, pon ins constatar che la rendita era mo l’onn 1931 uschè mala sco l’onn 2008. Da quai pudess ins uss deducir a) ch’i na po betg pli vegnir mender u b) ch’ils curs èn sa sbassads vinavant il 1932 e ch’i n’è perquai era betg da spetgar bler dal 2009. Omaduas conclusiuns n’èn betg raziunalas. Igl è bain interessant da cumparegliar quels dus onns, ma sin fundament da quella cumparaziun na pon ins betg dir bler davart ils svilups futurs dals curs.

Bleras giadas vegni fatg cumparaziuns per predir l’avegnir da la bursa. Ins duess dentant controllar quellas cumparaziuns savens placativas, schebain ellas constattan effectivamain per la situaziun actuala. En noss exempel èsi cler ch’il mund dal 2009 è in auter che quel dal 1932.

Nauschas novas

Per il solit ponderesch’ins bain avant che sa decider da far in’investiziun. Ins sa lascha cussegliar, examinescha resultats d’interpresas u consultescha parairis d’analists. Uschespert ch’è prendida ina decisiun na sa fid’ins betg simplamain da l’interpresa, mabain l’observa attentamain.

En quel mument n’èn ins però betg pli objectiv. La percepziun è turblada. Gist sch’ins spetga bler d’in titel, vegnan nauschas novas valitadas sco pli impurtantas che bunas. Sch’ils investiders n’èn betg conscients da lur percepziun turblada, stiman els memia aut ils ristgs e vendan memia baud. Nauschas novas na datti numnadamain mai memia paucas, gist durant temps da crisas (finanzialas).

Autas renditas

«A la bursa pon ins gudagnar 1000 %, dentant perder mo 100 %.» Quai è ina sabientscha da la bursa che deriva da Markus Ronner, autur e schurnalist svizzer. Autas renditas èn adina colliadas cun grondas ristgas. I na dat nagina furmla magica che garantescha investiziuns cun success. I fiss pia sbaglià da far quint cun in gudogn da 1000 %.

La fascinaziun per in tal gudogn influenzescha però la decisiun d’investir. Las perspectivas da gudogn che carmalan animeschan nossa fantasia – nus siemiain d’autos, da villas u da vacanzas. Uschia capiti ch’ils investiders emblidan la ristga. La finala porschan emprests dal stadi da diesch onns pauc per noss mund emoziunal, schegea che nus gudagnassan uschia – sche nus restain objectivs – forsa dapli daners.

Il chasti

Gia da pitschen emprendan umans ad evitar chastis, perquai ch’els èn dischagreabels per definiziun. Perder daners è per la gronda part da la glieud in chasti. Quest fatg influenzescha il cumportament da far investiziuns. Curs d’aczias e da valutas che sa sbassan vegnan percepids da blers investiders sco chasti per ina nauscha tscherna dal product u dal mument da cumpra.

Sch’ils curs crodan adina pli fitg, vegn insacura surpassà in cunfin invisibel. Forsa ch’il curs da l’aczia croda anc pli fitg u ch’i sa derasan nauschas novas. Quai sveglia il giavisch da sa deliberar finalmain da quest chasti permanent e da vender las aczias – per regla betg per in pretsch attractiv.

L’avegnir

In proverbi di ch’ins emprendia cun far sbagls. L’uman profitescha da las experientschas ch’el fa. El ponderescha sapientivamain pertge ch’insatge è ì mal u pertge ch’el ha gì success cun ina chaussa. Questa moda d’emprender è in recept ch’investiders adopteschan gugent per la bursa – savens cun pauc success.

Ils investiders tschertgan tscherts musters en il passà e chattan era quels. I dat numerus manuals ch’explitgan en lung ed en lartg la crudada da tscherts curs en ina tscherta situaziun. Ils investiders suondan questas explicaziuns – savens cun ina segirezza nungiustifitgada. Per regla èn las interacziuns a la bursa pli cumplexas – uschia ch’ins na po betg adina profitar en l’avegnir da quai ch’ins ha emprendì en il passà.

La ricla

Il parchet da la bursa è plain pussaivladads nunutilisadas. Forsa As enriclais Vus da betg avair cartì da lezzas uras vi da Bill Gates. U che Vus As enriclais da betg esser As distatgà da las aczias avant la crisa da finanzas ubain d’avair vendì ellas gist al punct il pli bass. La bursa porscha nundumbraivlas chaschuns per s’enriclar, quel sentiment è omnipreschent e na sa lascha betg evitar.

I dat in bun med per mitigiar la ricla. Quella vegn tendenzialmain pli flaivla, sch’ins agescha a moda convenziunala empè da maniera nunconvenziunala. Tgi che speculescha falladamain cuntrari a la massa perda sia fatscha, tgi ch’è pertutgà ensemen cun la plipart dals investiders da curs sbassants perda sulettamain daners. Perquai sfalsifitgescha la ricla las decisiuns d’investiziun ed ins daventa passiv e convenziunal.

Il numer 1

Quella situaziun enconuschain nus tuts: ins stat davant in restaurant, la carta da menu tuna bain ed il venter sgarguglia gia. In sguard tras la fanestra tradescha però che betg ina maisa n’è occupada. Nus valitain quai sco in nausch segn. La finala fiss il restaurant gea plain, sche la cuschina fiss buna. Sche tut ils giasts potenzials sa cuntegnan uschia, vegn il restaurant a restar vid, e quai independentamain da la qualitad da la cuschina. A la bursa poi render d’esser l’emprim. Forsa ch’in’interpresa As para magari interessanta, però tuttina nagin che na vul cumprar las aczias. Il curs sa sbassa. Quai na sto però betg signifitgar ch’ils auters investiders sappian dapli. Forsa mo insatgi che sto ristgar da far l’emprim pass.

Indicaziuns bibliograficas

Sbagls d’investiders. Seria da la banca Raiffeisen cumparida en La Quotidiana matg 2009 fin avust 2010. Maletg da cuverta: PD via Pixabay. Tut ils dretgs d’autur(a) / chasa editura resalvads. Ediziun epub: www.chattà.ch (2012).