Cnäcchi ed ils laders

Raquintader

Cnäcchi (C)

Hansli (H)

Fritzli (F)

Stria (S)

Lader (L)

Ladra (La)

Igl era ina giada in pitschen raspun cun num Cnäcchi che vuleva vegnir in grond nanin. Cnäcchi viva tar Hansli e Fritzli. Hansli enconuscha ina stria.

C: Pi, pi, pi. Jau vi vegnir grond, jau vi vegnir grond.

H: Oh ti pauper Cnäcchi.

F: Tge èsi? Quest tup raspun pitschen na dovr’ins betg!

C: Pi, pi, pi. Jau vi vegnir grond, jau vi vegnir grond.

H: Jau enconusch ina stria.

C: Pi, pi, pi. Jupi, jupi, jupi.

F: Oh, alura giain nus tar quella tuppa stria.

Els van ussa tras il guaud tar la stria. La stria cuschina.

S: Mhm, quai gusta propi bain: chommas da filiens, mauns da giombers ed ils egls d’ina rauna.

H: Stria, stria, ve spert!

S: Tgi è qua?

F: Fritzli, Hansli e Cnäcchi.

C: Stria, stria, jau vi vegnir grond, jau vi vegnir grond.

S: Äh, jau cuschin gist. Vulais er mangiar? I dat chommas da filien, mauns da giombers ed egls d’ina rauna.

H: Oh gea, quai tuna fitg bain.

F: Bah! Na, quai na sai jau betg mangiar.

C: Pfui, pfui, pfui. Jau vi mangiar pizza, jau vi mangiar pizza, ma jau sun memia pitschen, jau sun memia pitschen.

S: Laschai studegiar mai.

La stria studegia e studegia...

S: Ah: Furzi, murzi, schnurzi, pfff... schhh... sili sali bum Cnäcchi bum.

Cnäcchi è vegnì in nanin.

C: Jupi, jupi, jupi. Jau sun in nanin, jau sun in nanin.

H: Ho, ho, ho. Co che ti tunas, uschè legher! Mangiain nus ussa?

F: O na, per plaschair betg!

H: Ma jau hai uschè fom.

F: Okay, okay. Sche quai sto esser...

S: Alura vegnì a maisa. Jau hai gia pront tut.

Els mangian. Suenter ch’els han mangià dian els anc tschau e van.

C: Tschau stria e grazia fitg.

H/F: Tschau, fin in’autra giada. Stai bain.

S: Tschau ensemen.

Cura ch’els èn a chasa...

C: Jau na vegn betg pli anen, jau na vegn betg pli anen. Jau n’hai nagina plazza pli en mes chaset, jau n’hai nagina plazza pli en mes chaset. Jau vi vegnir pitschen, jau vi vegnir pitschen.

F: Okay, okay. Chala ussa però cun quest sbragim. Nus giain anc ina giada tar la stria.

H: Alura mangiain nus puspè, jau hai fom.

F: Na, na, na, jau hai avunda.

Els van tar la stria. Ma en il guaud vegn in lader.

L: Ti vegns ussa cun mai.

Pauper Fritzli, nagin n’ha remartgà insatge.

F: Na, per plaschair betg.

L: Jau spetg anc in zic, alura prend jau anc l’auter.

Pauc temp suenter...

La: Ti vegns. Igitt, tia vestgadira. Igitt.

H: Na, jau na vi betg vegnir cun tai.

Cnäcchi n’ha remartgà nagut. Quai vul dir, l’emprim betg.

C: Fritzli, Hansli, nua essas vus? Jau hai tema. Nua stoss jau ir? Ah là. Stria, jau vegn.

Tar la stria...

C: Stria, stria, avra per plaschair!

S: Tgi cloma?

C: Cnäcchi, Cnäcchi. Insatgi ha rapinà Fritzli e Hansli.

S: Gea, gea, mo betg uschè spert. Raquinta ina giada.

C: Nus essan ids tras il guaud. E lura: vvuusch... davent.

Cnäcchi raquinta e raquinta. Alura fan els ina bavronda magica.

S: Furzi, murzi, schnurzi – puf!

La stria ha striunà ch’ils laders èn en la chasa tar els; ma Fritzli e Hansli betg.

C: Nua èn Fritzli e Hansli? Sche vus na schais betg, alura, alura...

L: Gea, gea, stai patgific. Els èn en il guaud.

La: Igitt, quella chasa. Pfui!

La stria e Cnäcchi lian ils laders vi d’ina planta e van a tschertgar Hansli e Fritzli.

C/S: Hansli, Fritzli, nua essas vus? Hansli, Fritzli, nua essas vus?

H/F: Qua essan nus.

Els van tar Hansli e Fritzli e laschan libers els. Lura returnan els tar ils laders.

La: Igitt, quella planta, pfui!

L: Laschai liber nus!

H: Nus giain ussa tar la polizia cun vus.

Els vulan gist ir tar la polizia. Però lura...

La: Igitt, braschun, pfui!

L: Naaa!

S: Jau hai in’autra idea. Jau transfurm ils laders en raspuns ed en tes collegas.

Ed uschia èn els daventads amis, suenter che Cnäcchi è er puspè daventà in raspun.

C: Jau vi vegnir pitschen, jau vi vegnir pitschen.

S: Okay, jau fatsch ina bavronda magica.

C: Jupi, jupi.

S: Bum, Cnäcchi, bum. Sali, sili sch... pff... Schnurzi, murzi, furzi.

C: Jupi, jupi, jau na sun betg mega pitschen e betg mega grond, jupi, jupi.

Ussa n’è Cnäcchi betg pli in raspun pitschen, mabain in raspun normal ed ha anc dus novs amis.

Trais amis e l’assagl

Raquintader

Lilly (L)

Jana (J)

Fabian (F)

Dus umens, Toni e Tilo (To, Ti)

Franziska Hug (FH)

Jolanda Hug (JH)

Policist (P)

Trais amis han lungurus. Lilly ha in chaun. Quel ha num Timmy. Ils auters dus uffants han num Jana e Fabian.

L: Tge vulain nus far oz?

J: Ti has gea ina bartga?

L: Gea, pertge?

J: Nus savain gea ir sin l’insla da crappa.

F: Gea, quai è ina bun’idea.

Per Timmy è quai er bun: Wau, wau, wau.

Els van sin l’Insla da crappa.

Cur che els èn là, metta Lilly la bartga sut ina planta. Quella planta ha roma fitg lunga e blera feglia.

F: Puh, uss èsi fatg.

L: Vesais vus quels umens qua davant? Jau crai che quels discurran.

F: Vegni, nus giain pli damanaivel.

J: Quai è gea fitg privlus.

F: Ussa ve, uschiglio stas ti qua, Jana.

J: Na, jau na vi betg esser tut suletta.

L: Lura ve ussa.

Wau wau

F: Betg uschè dad ault, Timmy!

To: Alura è quai bun. Ils 30 da zercladur tar la dunna Hug.

Ti: Gea, quai è bun. Quella dunna... ähm, co has ti ditg?

To: Hug!

Ti: Ah gea, la dunna Hug, quella ha blers diamants.

Ussa van quels bandits cun la bartga sin la mar.

L: Avais vus udì tge che quels han ditg?

J: Gea, quai n’è betg bun...

F: Ti es uschè ina chajachautschas.

L: Nus stuain far insatge. Uschiglio vegn quella dunna... Co?

J: Hug!

L: Ah, gea, quella dunna vegn spogliada.

F: Jau propon che nus giain tar quella dunna Hug. Ma betg oz. Pir damaun.

L: Quai è ina bun’idea.

J: Jau crai er che quai saja ina bun’idea.

Wau, wau, wau.

Ils trais amis van a chasa e guardan sin la charta da l’Insla da crappa.

L’auter di van els tar quella dunna.

J: Qua essan nus gia.

F: En quella chasa abitescha la dunna Hug?

J: Gea.

L: Vegnì, tuts en l’ascensur. Nus giain en la settavla etascha.

F: Là abitescha la dunna Franziska Hug.

J: Ussa essan nus qua.

FH: Bun di uffants, pertge essas vus qua?

F: Es ti la dunna Hug?

FH: Gea, quai statti gea scrit qua.

J: Dastgain nus vegnir en? Nus essan qua perquai ch’in pèr bandits vulan voss diamants.

FH: Mes diamants? Jau n’hai nagins diamants.

F: Datti anc in’autra dunna che sa numna Hug?

FH: Gea, mia sora Jolanda.

J: E nua ha ella la chasa?

FH: Sin l’Insla da crappa.

F: Grazia per quellas infurmaziuns.

FH: Tut en urden. Ella ha ina stgatla da diamants.

L: Grazia ed adia, dunna Hug.

FH: Adia uffants e chaun.

Ils uffants e Timmy van a chasa e guardan sin la carta. Els èn schoccads. Tar quella chasa èn els stads ier. Els prendan la bartga e van vers l’Insla da crappa. Els curran tar quella chasa.

L: Ussa spert, damaun èsi gia ils 30 da zercladur.

F: Jau hai gia spluntà.

JH: Bun di uffants, tge faschais vus qua?

F: In pèr bandits vulan voss diamants.

JH: Mes diamants? Jau hai ina stgatla a chasa plain diamants!

L: Damaun vegnan els.

JH: Tge, damaun. Quai è in spass. Adia.

J: Quella dunna è tuppa.

L: Quai è vair.

F: Guarda, ils dus umens discurran puspè ensemen.

L: Vegnì.

To: Guarda, quella fotografia da la stgatla.

L: Quella è uschè bella.

J: Guardai, la dunna Jolanda Hug vegn era. Quella tuppa dunna.

J: Jau hai vesì avunda. Jau vom tar la polizia.

F: Na, segir betg. Jau vom anc ina giada tar la dunna Hug.

L: Jau er.

J: Jau er.

Els van tar la dunna Hug.

FH: Uffants, tge èsi?

J: Tia sora, è quella bandita?

FH: Mia sora, quella tuppa sora... Mes diamants vegnan engulads?

J: Vus avais diamants?

FH: Gea, mia sora era... Ma, ella vul tuts. Mes bab è mort ed el ha regalà a nus ils diamants. Ella ha pli pauc che jau. Ussa vul ella tuts. Il Toni è ses um.

L: Ed il Tilo? In ami?

FH: Gea, da mes bab.

F: Nus vegnin damaun anc ina giada.

J: Adia.

FH: Adia tuts ensemen.

Ils amis van a chasa. In pau pli tard van els a durmir. Il proxim di van els tar la dunna Hug.

J: Bun di.

FH: Bun di ensemen. Oz è in di spezial. La polizia è er qua.

L: Psst, els vegnan.

FH: Polizia, vegnì spert.

P: Pront.

FH: Betg uschè dad aut.

JH: Qua èn ils diamants. Jau prend tuts.

To: Gea, prenda tuts. Jau na vi betg pli esser da la partida. Tes bab ha regalà er a tai avunda diamants.

P: Nagin na sa mova! Ha, ha, ha, la polizia.

Ti: Jau na sun betg qua.

P: Bain, bain, ti es er qua.

F: Ussa èn els davent.

L: E nus avain schlià in cas.

F: Ed ussa giain nus sin l’Insla da la crappa.

J: Gea.

L: Jipy.

F: Ni has ti tema?

J: Na, segir betg.

Wau, wau, wau.

L’istorgia è ussa finida. Jau sper ch’ella haja plaschì a vus. Adia. Ils detectivs.

Cumbat cun J.B.

Intervistaders

Giuria

Public

Fabiana (F)

Momo (M)

Justin Bieber (JB)

Allegra tuts ensemen tar FFF. Oz avain nus in cumbat da chantar.

Gea, Justin Bieber cunter Fabiana e Momo.

Okay, ussa faschain nus in’intervista cun Fabiana.

Es ti gnervusa?

F: Gea, jau n’hai mai chantà cunter in star.

Enconuschas ti Justin Bieber?

F: Gea e na. Jau hai mo vesì el en la televisiun.

Has ti ina giada gudagnà in pocal?

F: Gea, er bleras medaglias.

Grazia fitg per quella intervista.

F: Anzi, nagin problem.

Gea, nus vesain che Fabiana è gnervusa. Ussa in’intervista cun Momo.

Es ti gnervusa?

M: Na, jau hai gia chantà bleras giadas cunter in star.

Enconuschas ti Justin Bieber?

M: Na, mo vesì el en la televisiun.

Tge has ti uschiglio gia gudagnà?

M: Il Grammy Award 2001.

Wow, ti es ina fitg buna chantadura!

M: Gea, wow.

Ussa faschain nus anc in’intervista cun Justin Bieber.

Has ti gugent Justin Bieber?

Gea, jau hai gugent Justin Bieber.

Bubi, bääh.

Stop, nus stuain anc far in’intervista cun el.

Gea, quai è gist.

Also, Justin Bieber, es ti gnervus?

JB: Na, jau hai fatg mintga di duas provas.

Enconuschas ti Fabianna e Momo?

JB: Na, jau hai mo vesì ellas en la televisiun ed en differents magazins e gasettas.

Tge has ti gia gudagnà cun chantar?

JB: Puh, blers titels cun la chanzun ‹Baby›.

Tgenins superstars vesan or il pli bain?

JB: Miley Cyrus è uschè bella!

Pertge è Miley uschè bella?

JB: Ella ha uschè bels egls.

Ella ha gia in ami. Tge dis ti da quai?

JB: Jau sun trist, ma jau vegn schon sur quai vi. Jau na less però betg pli discurrer da quai. Grazia.

Grazia fitg er per quella intervista cun vus.

JB: Anzi, nagin problem.

Stop, en ina minuta è Fabiana vidlonder cun chantar.

Noss emprim candidat è Fabianna.

E Fabianna, tgenina chanzun chantas ti?

F: ‹In zulprin›.

...

Also, ils puncts da chantar.

Da mai survegns ti dus puncts.

Fabianna, ti survegns da mai tschintg puncts.

Da mai survegns ti set puncts.

F: Grazia fitg per ils puncts.

La proxima candidata è Momo.

E tge chantas ti?

M: ‹Bala, bala, bala›.

...

Ussa ils puncts.

Da mai survegns ti set puncts.

Da mai nov puncts.

Da mai dus puncts.

M: Yeah, grazia fitg.

Okay, ussa vegn Justin Bieber.

Bravo, bravo.

Buuh.

Stai quiets.

Tgenina chanzun chantas ti?

JB: Jau chant la chanzun ‹Baby›.

Buuh.

...

Oh na, Justin Bieber è crudà ensemen. Vai bain cun tai, Justin?

B: Gea, ir stoi jau ed aua baiver a sturn e mai oamkerversadm.

El è sturn!

He, a mai è quai tuttina. Vegnì uss tar ils puncts.

Da mai survegns ti 9 puncts.

Da mai 10 puncts.

E da mai 0 puncts.

Ma ti stos dar almain 1 punct.

Oh, damai 1 punct.

Ed ussa vegn la decisiun tgi ch’ha gudagnà.

Also, Fabianna ha quattordesch puncts.

Juhu.

F: Grazia fitg, yeah.

E Momo survegn 18 puncts.

Wow, yeah, super, bravo.

E gudagnà ha Justin Bieber cun 20 puncts, 2 puncts dapli che Momo.

Buuh!

Juhu!

JB: Grazia fitg fitg.

Ussa vi jau anc ina suttascripziun da tai.

Grazia.

Okay, quai èsi stà per oz tar FFF.

Adia!!!

Stumpi e Dumpi sin il Calanda

Raquintader

Stgilat (S)

Chaura-chamutsch (C)

Stumpi (St)

Dumpi (D)

Eroxa (E)

Bun di ensemen. Ah, tgau stgilat! Gea, igl è in bel di. Meglier ditg: in glindesdi. Stumpi e Dumpi vulan ir sin il piz dal Calanda a chatscha. Dumpi ha la flinta en maun e Stumpi guarda schiglius tge che Dumpi fa. I tuna curius, ma Stumpi e Dumpi èn ursins da gumma. Stumpi è verd e Dumpi è cotschen. Stumpi è schiglius, perquai ch’el fiss er gugent cotschen. Ma el è displaschaivlamain verd.

Also: il stgilat e la chaura-chamutsch sesan sin in crap e discurran co ch’els vulan arrivar sin il piz dal Calanda.

S: Guarda, anc in’ura e nus essan là si.

C: E sch’igl ha pumas? Jau less lura vesair tai, co che ti daventas in bun dessert cun pail.

S: Ma i na dat betg pumas sin il Calanda. Jau hai legì avunda cudeschs sur dal Grischun e là na statti scrit gnanc in pled sur da pumas.

C: E liuns? Là era segir scrit insatge sur da liuns. Per quels animals fissas ti er in bun dessert. Jau ves gia co che ti has groma sin il chau.

S: Per l’ina na datti qua nagins liuns. E per l’autra n’han liuns nagina groma.

C: E mustarda? Tge èsi cun mustarda? Quels han segir mustarda. E sch’i na dat betg liuns e pumas, lura datti segir tighers.

S: Na, na datti betg. Mangia uss anc in pau erva e lura giain nus.

C: Pertge gudognas adina ti? Sche bun pia, en diesch minutas pudain nus ir.

St: Hei Dumpi, jau ves ina flur.

D: Aha. Da quai datti bler ed erva ves jau er.

St: Hü, hü, hü, hü...

D: Ussa tascha ti tuppa schimgia, ti es adina aiver.

St: Ma, sche la biera è buna.

Stop, stop, stop! Ma propi: ursins da gumma che baivan biera?? Basta, igl è oramai uschia. Uss faschain nus vinavant.

D: Stop ina giada. Tge ves jau là? Ina chaura-chamutsch ed in stgilat. Hey, Stumpi, guarda là nossa tschaina!

St: Oh, tschaina.

D: Gea, tschaina. Ma ussa quiet, uschiglio curra nossa tschaina davent.

Els han vis ils schanis...

C: Stgilat, là èn dus ursins da gumma! Ah, quels vulan che nus daventian lur tschaina. Gida mai!

S: Ma quai èn be ursins da gumma. Quels han mo gumma vi da las chommas...

C: Ed ina flinta en maun.

S: O ou... curra!

C: Hey, tge fas ti sin mes dies...

S: Guarda là davant, quai èn chatschaders. In motiv, daco che ti stuessas ussa currer.

St: Uss has scurrentà els... Curra suenter!

D: Gea, gea...

E: Tschau vus dus... Hey, chaura-chamutsch, stas bain? Stgilat, co vai cun tes frar? Vus stuessas dar in pau gas, perquai che là davos èn dus chatschaders.

C: Gea, gea, quels avain nus gia vis. Quels n’èn betg svelts avunda. Quels èn pli plauns che lindornas.

S: Ma grazia fitg, eroxa. Na pudessas ti betg ans sgular sin il piz dal Calanda?

E: Quai fiss in’idea. Lura na pudessan ils chatschaders betg sajettar vus.

St: Na, quai n’è betg fair. Ussa pon els sgular cun l’eroxa... Tge duain nus far?

D: Nus pudain gea dumandar quest’evla, sch’ella sgola era si nus.

St: Bun’idea.

Ina mes’ura pli tard èn tuts tschintg sin il piz dal Calanda. Tuttenina dat Stumpi enturn e sa durmenta. Dumpi sbragia enturn e l’eroxa gida.

D: Oh Stumpi, uss n’è betg il dretg mument per durmir.

E: Quel na dorma betg, quel ha ina sturna – forsa d’alcohol.

S: Avais vus groma u mustarda?

D: Na, n’avain nus betg. Be in ursin da gumma che na fa nagin mucs pli.

C: Okay, lura èsi tut bun. Co pudain nus gidar?

E: Vesas, quai è da l’alcohol. Nus pudessan derscher in pau aua sur il chau giu.

S: Alura, chaura-chamutsch, va per aua.

La chaura-chamutsch va per aua e svida quella sur Stumpi.

St: Gidai, in monster, direct davant mai!

C: Jau sun ina chaura-chamutsch e betg in monster che vul magliar vus – betg sco ti e tes collega.

S: Gea, quai è vair.

D: Quai è tia culpa che ti vesas monsters. Ti baivas adina alcohol.

E: Èn ussa tuts collegas? Jau pens che vus sajas tuts ensemen cools, er senza pistolas e da quai.

S: Jau sun da la medem’idea.

D: Okay.

C: Gea.

St: Ed ussa: party.

Els han ballà anc tut la notg ed jau crai che Stumpi e Dumpi èn vegnids vegetars.

Indicaziuns bibliograficas

«Scriver è cool 3». Istorgias scrittas da las scolaras e dals scolars da la 5avla e 6avla classa da la scola bilingua a Cuira 2010/2011. Gieus auditivs registrads tar Radio Rumantsch: www.minisguard.ch/ScolarAs-da-Cuira-2011.3525.0.html. Tut ils dretgs d’autur(a) / chasa editura resalvads. Versiun epub: www.chattà.ch (2016).