Il Mir da Berlin che vegniva numnà en la Republica Democratica Tudestga (DDR) il ‹cunfin fortifitgà› u il ‹rempar antifaschistic› è stà durant 28 onns ina part dal cunfin tranter la DDR e la Republica Federala Tudestga (BRD). Davent dals 13 d’avust 1961 fin il 1989 ha el spartì aifer la citad da Berlin la part da l’ost da quella dal vest. Ils 9 november 1989 è ida a fin l’era dals dus Berlins, Berlin da l’ost e Berlin dal vest. La crudada dal Mir ha midà la fatscha da l’Europa.

La situaziun avant ch’il Mir è vegnì bajegià

La Germania e Berlin spartids en las differentas zonas d’occupaziun

Suenter la Segunda Guerra mundiala il 1945 è la Germania vegnida partida en quatter zonas d’occupaziun, las qualas vegnivan mintgamai controlladas dad in dals stadis alliads (l’Uniun Sovietica, ils Stadis Unids, la Gronda Britannia e la Frantscha). En il medem mument è era l’anteriura chapitala dal Reich Tudestg vegnida dividida en quatter secturs. Per part èn era vegnidas erigidas barrieras tranter ils singuls secturs.

Dumonda e lubientscha per passar da Berlin da l’ost a Berlin dal vest

Davent da quest temp duvravi lubientschas per surpassar ils cunfins dals secturs. Gia in onn pli tard è vegnì fundà sin cumond da l’Administraziun militara da l’Uniun Sovietica en Germania ina polizia da cunfin.

Curt suenter ha cumenzà la guerra fraida tranter il vest e l’ost. Berlin è daventà ina regiun centrala, nua ch’ils servetschs secrets spiunavan ora in l’auter.

La DDR e la BRD vegnan fundadas

Ils 23 da matg 1949 è vegnì fundà en ils trais secturs dal vest la Republica Federala Tudestga (BRD). Intgins mais pli tard, ils 7 d’october 1949, è lura vegnì fundà en il sectur occupà da l’Uniun Sovietica la Republica Democratica Tudestga (DDR). Entant che la BRD ha transferì la sedia da la regenza a Bonn, ha la DDR numnà Berlin (factic dentant l’ost da Berlin) chapitala da la DDR.

Las differenzas politicas han manà il 1948/49 ad ina bloccada economica envers Berlin dal vest. Questa bloccada han ils alliads dal vest surmuntà cun ina punt aviatica.

In mir per ch’il pajais na perdia betg ses burgais

Logo da la Partida unitara socialista da la Germania (SED)

La Partida unitara socialista da la Germania (SED) discurriva gia il 1952 da bloccar il cunfin vers Berlin dal vest. I mancava dentant ina lubientscha da l’Uniun Sovietica e da l’autra vart na fiss quai strusch stà pussaivel pervi dal traffic. Avant ch’il rintg da la viafier enturn il vest da Berlin è stà a fin, era la viafier da la DDR numnadamain dependenta da pudair passar tras Berlin dal vest.

Dal 1945 fin la construcziun dal Mir da Berlin èn var 3,5 milliuns persunas fugidas or da la zona d’occupaziun sovietica. Damai ch’i sa tractava bleras giadas da persunas cun buna scolaziun, periclitavan questas fugias l’economia da la DDR e betg sco ultim era il dumber d’abitants. Sper la mancanza da forzas da lavur procurava il barat da valutas ch’il marc da la DDR daventava adina pli e pli flaivel. Era rauba da tut gener ch’era pli bunmartgada svaniva en il vest e fascheva donn a l’economia.

Il Mir da Berlin vegn construì

Per evitar tut quai ha la SED decidì da cumenzar ils 13 d’avust 1961 cun la construcziun dal Mir. Da vart uffiziala avevi num che la NATO planiseschia ina guerra. La moda e maniera co che la bloccada è vegnida construida, mussava dentant cleramain ch’il Mir cun ses indriz da defensiun n’eran betg bajegiads cunter l’inimi, mabain cunter l’agen pievel.

La construcziun dal Mir ha era dà la pussaivladad d’introducir differentas mesiras administrativas. Quellas avessan avant gidà nagut, perquai ch’il pievel fiss fugì or da l’agen pajais. In exempel è l’introducziun da l’obligatori da prestar servetsch militar.

Suenter la construcziun dal Mir han blers commembers da la SED e fidaivels burgais gì la speranza ch’ins possia finalmain installar il socialissem e che tut ses avantatgs daventian finalmain vesaivels. Il pajais ha lura era fatg in svilup economic moderà ch’ha procurà ch’i deva cuntinuadamain auzaments da paja. Questa politica è lura er vegnida mantegnida suenter ch’il svilup economic entras la construcziun dal Mir era gia daditg passà. La producziun da la DDR è adina stada dependenta da la BRD.

Il Mir e las differentas parts da fortificaziun

Davent dal 1961, cura che la DDR ha decidì da serrar ses cunfins, è la fortificaziun dal cunfin vegnida meglierada d’in cuntin. Il Mir aveva ina lunghezza da 155 kilometers e cumpigliava 186 turs d’observaziun. Anc il 1989, curt avant ch’ils cunfins èn vegnids averts, fascheva la direcziun da la DDR plans co meglierar il sistem da fortificaziun.

Cronica dal Mir, part 1: La preistorgia

Mir da Berlin

Anc il zercladur da l’onn 1961 ha il president dal cussegl da stadi da la DDR, Walter Ulbricht, declerà a chaschun d’ina conferenza per las medias: «Nagin n’ha l’intenziun da construir in mir.» Ils 13 d’avust dal medem onn ha la construcziun dal Mir cumenzà. Ma prendì l’entschatta ha tut gia pli baud.

8 da matg 1945

Cunfin da zona

A la fin da la Segunda Guerra mundiala vegn Berlin dividì en quatter parts: il sectur american, il sectur britannic ed il sectur franzos en il vest ed en l’ost il sectur sovietic. Ils cunfins vegnan per part determinads cun barrieras, pitgas da lain alv-melnas e marcaziuns da colur sin las plantas.

30 da zercladur 1946

Rests da la lingia da demarcaziun sin la punt Glienicker sur la Havel tranter Potsdam (Brandenburg, sanester) e Berlin

Sin cumond da l’administraziun militara sovietica vegn controllada la lingia da demarcaziun tranter la Germania da l’ost e dal vest.

29 d’october 1946

Surdada d’in passaport interzonal

Viagiar tranter las zonas è pussaivel mo pli cun in passaport interzonal, valaivel 30 dis.

24 da zercladur 1948

L’Uniun Sovietica cumenza cun la Bloccada da Berlin. En consequenza na pon ils Alliads dal vest betg pli garantir il provediment da Berlin dal vest sur las colliaziuns per terra e sur l’aua.

25 da zercladur 1948

La punt aviatica da Berlin vegn endrizzada.

12 da matg 1949

La Bloccada da Berlin vegn terminada.

24 da matg 1949

Fundaziun da la Republica Federala Tudestga (Germania dal vest, BRD).

30 da settember 1949

La punt aviatica da Berlin vegn terminada.

7 d’october 1949

Fundaziun da la Republica Democratica Tudestga (Germania da l’ost, DDR).

26 da matg 1952

Il cunfin tranter la Germania da l’ost e dal vest e tranter la DDR e Berlin dal vest vegn serrà. Mo ils cunfins dals secturs a Berlin èn anc transibels libramain.

14 da november 1953

Ils Alliads dal vest renunzian al passaport interzonal. L’Uniun Sovietica suonda, ma ils burgais da la DDR dovran tuttina ina lubientscha per viagiar en la Germania dal vest.

11 da december 1957

Igl è scumandà da bandunar la DDR senza lubientscha. Tgi che surpassa il scumond vegn chastià cun in arrest da fin trais onns.

27 da november 1958

Nikita S. Chruschtschow

Nikita S. Chruschtschow dat in ultimatum: l’Uniun Sovietica pretenda per Berlin dal vest il status d’ina «citad libra».

1960

199 188 umans fugian or da la DDR, trais quarts dad els sur il cunfin dal sectur anc avert tranter Berlin da l’ost e Berlin dal vest.

15 da zercladur 1961

Walter Ulbricht l’onn 1961

Il president dal cussegl da stadi da la DDR, Walter Ulbricht, ch’è stà responsabel per la construcziun dal Mir, declera a chaschun d’ina conferenza per las medias: «Nagin n’ha l’intenziun da construir in mir.»

Fanadur 1961

Il dumber dals fugitivs da la DDR e da Berlin da l’ost cuntanscha cun 30 415 umans il pli aut stadi dapi il zercladur 1953.

Cronica dal Mir, part 2: La construcziun dal Mir

9 d’avust 1961

En stricta secretezza cumenza la preparaziun da l’acziun da las forzas armadas dals 13 d’avust.

10 d’avust 1961

Sin far notg vegnan dischlocadas duas divisiuns da l’armada: la 8avla divisiun da tiradurs motorisada da Schwerin duai impedir, en cooperaziun cun l’uschenumnada ‹Volkspolizei› e la polizia da cunfin, a Berlin eventuals transits al cunfin dals secturs. L’emprima divisiun da tiradurs motorisada da Potsdam ha da proteger l’uschenumnà rintg extern da Berlin dal vest. L’acziun vegn communitgada a tut ils participants sco exercizi.

11 d’avust 1961

Sesida da la chombra dal pievel da la DDR: ella conferma en in conclus las mesiras gia iniziadas per «impedir la chatscha da persunas organisada ed il commerzi cun umans tras la Germania dal vest e Berlin dal vest».

13 d’avust 1961

Cunfin tranter ils secturs a Berlin

Il cunfin dal sectur tranter Berlin dal vest e Berlin da l’ost vegn serrà, la construcziun dal Mir cumenza. Policists blocheschan ils cunfins vers il sectur sovietic. Dapi la damaun marvegl vegn stgarpada si la via amez Berlin. Tocs d’asfalt e craps da sulada vegnan emplunads a barricadas; pitgas da betun e saivs da fildarom cun spinas vegnan installadas.

14 d’avust 1961

Forzas armadas al Brandenburger Tor

Il Brandenburger Tor vegn serrà.

15 d’avust 1961

Al passadi da l’Invalidenstrasse (Sandkrugbrücke) ed en auters lieus da surpassadi centrals blocheschan unitads da piunier da la polizia l’entira ladezza da la via cun plattas da betun.

17 d’avust 1961

Construcziun dal Mir

Ina colonna da miradurs auza il mir sin la Sandkrugbrücke per duas stresas cun quadrels da betun chavortg. Quel ha uss in’autezza da var 1,70 meters. Al Brandenburger Tor e conturn vegnan installadas ulteriuras barrieras cun blocs da betun e fildarom cun spinas. Las chasas en la Harzer Strasse (Treptow), ch’han lur entradas vers Berlin dal vest, vegnan miradas.

18 d’avust 1961

Construcziun dal Mir, avust 1961

Il Potsdamer Platz vegn bloccà sur notg cun in mir. A las 01:25 stgargian cranas plattas da betun, sco quai ch’ellas èn vegnidas duvradas fin alura mo als passadis da cunfin per construir barrieras stablas. A las 02:10 vegnan autos da pumpiers, camiuns cun maulta e colonnas da miradurs. Survegliads da la polizia cumenzan ils miradurs ad eriger in lung mir da bloccada. La damaun marvegl a las tschintg bandunan las colonnas da lavurers il plazzal. Enavos laschan els in mir da plattas da betun en l’autezza da ca. 1,60 meters.

19 d’avust 1961

1500 schuldads americans vegnan dischlocads a Berlin.

21 d’avust 1961

Suenter avair mirà las entradas e las fanestras da las chasas al cunfin da Berlin dal vest, cumenzan las emprimas evacuaziuns sfurzadas.

22 d’avust 1961

Il mir davant la Versöhnungskirche

L’entrada da la Versöhnungskirche en la Bernauer Strasse vegn serrada cun in mir. Ella è ina da las baselgias, en la quala tant cartents da Berlin da l’ost sco era da Berlin dal vest vegnivan als servetschs divins.

23 d’avust 1961

Dals 12 passadis restants a Berlin vegnan serrads ulteriurs 5. Las abitantas ed ils abitants da Berlin dal vest na dastgan betg metter pe sin il territori da Berlin da l’ost.

24 d’avust 1961

Günter Litfin

Günter Litfin, l’um da 24 onns, vegn sajettà dals posts da cunfin al port da Humboldt. El è l’emprim fugitiv mazzà al Mir da Berlin.

25 d’avust 1961

Il dumber da las barrieras tranter il conturn da Brandenburg e Berlin dal vest crescha cuntinuadamain. Las chasas en vischinanza dal cunfin vegnan evacuadas e destruidas. Al cunfin da zona en il sid da Berlin tranter Kleinmachnow e Zehlendorf sco er en il nord damanaivel da Reinickendorf datti las emprimas furmas d’ina strivla da mort.

26 d’avust 1961

Tut ils passadis da cunfin vegnan serrads per las abitantas ed ils abitants da Berlin dal vest.

Cronica dal Mir, part 3: Ils eveniments suenter la construcziun dal Mir

12 da settember 1961

Fundaziun da las ‹Truppas da cunfin da la DDR› sco part da l’armada naziunala populara (Nationale Volksarmee).

27 d’october 1961

Tensiun al Checkpoint Charlie

Confruntaziun tranter chars armads americans e sovietics al Checkpoint Charlie.

1962

Las emprimas saivs protegidas da chauns vegnan endrizzadas.

18 da zercladur 1962

Reinhold Huhn

Il schuldà da cunfin da la DDR, Reinhold Huhn, vegn sajettà d’in gidanter da fugia da la Germania dal vest.

19 da zercladur 1962

Las truppas da cunfin cumenzan ad eriger in segund mir da bloccada.

17 d’avust 1962

Peter Fechter

Peter Fechter, in giuven da 18 onns, vegn tutgà d’ina balla da buis, cura ch’el emprova da fugir. El vegn laschà per terra en la zona da cunfin fin ch’el mora.

21 da zercladur 1963

Zona da cunfin a Berlin da l’ost

A Berlin da l’ost vegn endrizzada ina ‹zona da cunfin› lung il Mir. Quella è traversabla mo cun ina lubientscha speziala.

26 da zercladur 1963

John F. Kennedy a Berlin

Il president american John F. Kennedy visita Berlin dal vest.

19 da december 1963

Permissiun da transit

L’emprima cunvegna davart las permissiuns da transit entra en vigur; quella è valaivla fin ils 5 da schaner 1964.

December 1964

La segunda cunvegna davart las permissiuns da transit entra en vigur.

18 da december 1965

La terza cunvegna davart las permissiuns da transit entra en vigur; ella è valaivla fin ils 2 da schaner 1966.

1966

Tur d’observaziun

Las emprimas turs d’observaziun vegnan installadas (tur 9 resp. 11).

7 d’avrigl 1966 (fin 20) e 23 da matg (fin 5 da zercladur)

La quarta cunvegna davart las permissiuns da transit entra en vigur.

October 1966

Cunvegna davart in post da permissiuns da transit per chaussas da famiglia urgentas.

December 1966

En las tractativas concernent ulteriuras cunvegnas davart las permissiuns da transit na vegn chattà nagin consens.

1968

Il Mir da Berlin da la ‹terza generaziun› (plattas da betun cun bischen sisur) vegn construì.

1971

La ‹saiv da cunfin› da spess fildarom cun spinas vegn installada.

31 da schaner 1971

Suenter in’interrupziun da 19 onns vegn installada ina colliaziun telefonica limitada tranter las duas parts da Berlin.

Favrer 1971

Las truppas da cunfin vegnan restructuradas; i dat da nov in commando da cunfin nord, center e sid sco er ina brigada da cunfin a la costa.

3 da matg 1971

Honecker, Husak ed Ulbricht l’onn 1971

Honecker daventa il successur dad Ulbricht sco schef da la Partida socialistica unitara da la Germania.

3 da settember 1971

Las Quatter Pussanzas parafeschan la cunvegna da Berlin.

17 da december 1971

Signatura da la cunvegna da transit

La cunvegna da transit tranter la Republica federala e la DDR vegn suttascritta.

20 da december 1971

Tranter il senat e la regenza da la DDR vegn suttascritta ina cunvegna davart facilitaziuns e meglieraziuns en il traffic da viadi e da visita.

3 da zercladur 1972

La cunvegna da las Quatter Pussanzas entra en vigur.

21 da december 1972

Il contract da basa tranter la Republica federala e la DDR vegn suttascrit.

Prim da schaner 1974

Las truppas da cunfin da la DDR vegnan distatgadas formalmain da l’armada naziunala populara.

1974

Construcziun dal ‹mir intern› e da la ‹saiv da signal interna 74›.

1975

Las emprimas turs d’observaziun 9 resp. 11 en furma rectangulara vegnan installadas.

29 d’october 1975

Cunvegna tranter il senat e Berlin da l’ost davart mesiras da salvament en cas d’accidents al cunfin dals secturs. Avant eran najads en la Spree dus uffants da Berlin dal vest. Ils posts da cunfin avevan impedì las stentas d’agid dal vest e reagì sez memia tard.

1976

Las emprimas parts dal ‹mir da cunfin 75› vegnan construidas (mir da la ‹4. generaziun›).

7 d’october 1977

Sin l’Alexanderplatz a Berlin da l’ost datti gronds cravals tranter giuvenils e la polizia. Trais giuvenils vegnan per la vita. La massa pretenda: «Il Mir sto davent!»

13 d’october 1980

Il barat minimal per visitas a Berlin da l’ost vegn augmentà sin 25 DM. Il dumber da visitadras e visitaders sa reducescha a moda marcanta.

20 da november 1981

Avertura dal chanal da Teltow per la navigaziun interna.

25 da mars 1982

La chombra dal pievel da la DDR approvescha ina nova lescha davart ils cunfins.

Prim da fanadur 1983

Il cussegl da defensiun naziunal da la DDR prenda in conclus da princip davart in ulteriur augment dals implants da cunfin.

1984

Al ‹cunfin intern› vegnan construidas ina saiv da signal ed ina saiv da bloccada.

8 da zercladur 1987

Durant in concert da rock, il di dal Reichstag, datti sin l’autezza dal Brandenburger Tor cravals tranter giuvenils e policists.

19 da schaner 1989

Honecker declera a Berlin da l’ost ch’il Mir saja «anc en 50 u 100 onns qua», sche las cundiziuns ch’hajan manà a la construcziun da quel na sa midian betg.

9 da november 1989

Crudada dal Mir ils 9 da november 1989

La crudada dal Mir.

1961 fin 1989

En memoria dals morts al Mir da Berlin

Tranter il 1961 ed il 1989 vegnan mazzads almain 136 umans al Mir da Berlin u vegnan per la vita en connex direct cun il reschim da cunfin da la DDR. Ultra da quai moran almain 251 viagiaturs da l’ost e dal vest avant, durant u suenter controllas als cunfins da Berlin.

La crudada dal Mir

La crudada dal Mir

Conferenza da pressa: Günter Schabowski (biro politic e secretari dal Comité central da la SED) infurmescha las medias davart il 10avel plenum dal Comité central da la SED

Ils 9 da november 1989 ha gì lieu la renumada conferenza da pressa. Ina conferenza da pressa che dueva entrar en l’istorgia e midar la situaziun per il pievel da la DDR. Ma co èsi vegnì adaquella?

L’opposiziun sa fa udir

Biro politic da la SED a chaschun dal 75avel anniversari dad Erich Honecker (25 d’avust 1987)

En l’ost da l’uschènumnada ‹tenda da fier› han las gruppas che faschevan opposiziun adina survegnì dapli aderents ed i vegniva protestà adina pli avert e savens. Entant ch’ils pajais en l’ost da la DDR han cumenzà a far midadas vi da lur structuras politicas, èsi restà tar la DDR tut sco antruras. A Berlin da l’ost regivan anc adina ils medems umens vegls.

Emprimas foras en ils cunfins

Guardians da cunfin demonteschan la saiv al cunfin da l’Ungaria cun l’Austria

L’Ungaria n’è betg stada pronta da gidar a serrar en la populaziun da l’ost. Ils 2 da matg 1989 èn las saivs da fildarom cun spinas vers l’Austria vegnidas allontanadas. Cunquai ha la tenda da fier e consequentamain era il Mir da Berlin survegnì rusnas durablas.

Las proximas emnas han blers burgais da la DDR profità da la chaschun ed èn fugids sur l’Ungaria e l’Austria. Ils 19 d’avust hai dà la pli gronda fugia dapi ch’il Mir è vegnì bajegià. 600 persunas èn fugidas en l’Austria.

Il pievel daventa pli e pli malcuntent

Demonstraziuns dal glindesdi a Leipzig

A Leipzig vegniva demonstrà mintga glindesdi per midadas socialas. Dad emna tar emna creschiva il dumber da demonstrants. Era Moscau è sa distanzià da la DDR ed ha ditg cler e bain che l’Uniun Sovietica na saja betg responsabla per la stabilitad da la DDR.

Malgrà che adina dapli burgais fugivan sur ils cunfins da l’Ungaria e l’Austria, n’ha la DDR midà nagut vi da sia strategia d’avair in cunfin nua che nagin po atras. Anzi, il nov cumond relaschà il settember 1989 pretendeva da survegliar ils cunfins vers Berlin dal vest anc pli sever.

La conferenza da pressa decisiva

Günter Schabowski

Ils 9 da november 1989 en il center internaziunal da pressa a Berlin da l’ost: Il commember dal biro politic Günter Schabowski infurmescha davart l’ultima sesida dal Comité central da la Partida unitara socialista da la Germania (SED). La conferenza è vegnida emessa directamain a la televisiun statala da la DDR.

Suenter prest in’ura ha in schurnalist talian fatg ina dumonda davart la lescha da viagiar. Tenor il protocol da la conferenza da pressa ha il schurnalist talian dumandà: «Sie haben von Fehlern gesprochen. Glauben Sie nicht, dass es war ein großer Fehler, diesen Reisegesetzentwurf, das Sie haben jetzt vorgestellt vor wenigen Tagen?»

Sin questa dumonda ha Schabowski respundì cun preleger in document ch’el aveva survegnì gist avant dad Egon Krenz, il successur dad Erich Honecker sco secretari general da la SED: «Privatreisen nach dem Ausland können ohne Vorliegen von Voraussetzungen (Reiseanlässe und Verwandtschaftsverhältnisse) beantragt werden. Die Genehmigungen werden kurzfristig erteilt. Die zuständigen Abteilungen Pass- und Meldewesen der VPKÄ – der Volkspolizeikreisämter – in der DDR sind angewiesen, Visa zur ständigen Ausreise unverzüglich zu erteilen, ohne dass dafür noch geltende Voraussetzungen für eine ständige Ausreise vorliegen müssen. Ständige Ausreisen können über alle Grenzübergangsstellen der DDR zur BRD erfolgen [...].»

In schurnalist ha lura dumandà cura che questa nova regulaziun giaja en vigur. La resposta da Schabowski: «Das tritt nach meiner Kenntnis [...] ist das sofort, unverzüglich.»

In schurnalist ha lura dumandà duas giadas sche quai valia era per Berlin dal vest. Schabowski ha lura chattà il passus correspundent e ditg: «Die ständige Ausreise kann über alle Grenzübergangsstellen der DDR zur BRD bzw. zu Berlin-West erfolgen.»

Ils cunfins èn averts

Passagi dal cunfin a la Bornholmer Strasse ils 9 da november 2009

Enturn las 20.30 spetgavan plirs tschients persunas a la Bornholmer Strasse. Ellas avevan udì las novitads e pretendevan da la guardia da cunfin da pudair passar ils cunfins vers Berlin dal vest. Era en il vest dal Mir sa rimnava la glieud per guardar tge che capitia. Il squitsch sin ils cumandants da la guardia da cunfin creschiva d’in cuntin.

Il cumandant Harald Jäger dal passagi dal cunfin a la Bornholmer Strasse ha lura survegnì il cumond dal viceschef da la Stasi Rudi Ziegenhorn da laschar passar tut quellas e quels che rebelleschan il pli ferm en il vest. Quai cun in bul en la charta d’identitad, uschia ch’i na possian betg pli turnar enavos. Questa mesira ha purtà pauc. A las 22.30 n’era la situaziun prest betg pli controllabla. Jäger telefonescha puspè cun ses superiur e communitgescha ch’el termineschia las controllas ed avria ils cunfins. Millis e millis persunas èn idas sur ils cunfins en il vest. Il medem è era capità als auters passagis dal cunfin. Tenor ils rapports hai num che tut ils passagis eran averts a las duas da la notg. Il Mir da Berlin era crudà.

Indicaziuns bibliograficas

RTR. Dossier ‹Il Mir da Berlin›. 2009. Funtauna: www.rtr.ch/home/dossiers/archiv/2009/Il-mir-da-Berlin.html. Tut ils dretgs d’autur(a) / chasa editura resalvads. Ediziun epub: www.chattà.ch (2014).