Chapitel 1: In nov dachasa e novs conscolars

L’atun è arrivà a Marolas, in pitschen vitg en las muntognas grischunas. La saira vegni stgir pli baud, las notgs èn fraidas e la damaun è l’erva savens cuvrida da prugina. Las plantas han pers tut la feglia e stattan qua fraidas e tristas. L’aria savura d’enviern ed il sulegl splendura mintga di main ditg sin las chasas da crap che stattan stretgamain ina vi da l’autra.

A Marolas vivan stgars 650 persunas cun ina vegliadetgna da tranter 2 emnas e 97 onns. Tranter quellas èn er ils scolars e las scolaras da la 5avla e 6avla classa da signur Valentin, en tut 13 uffants, e natiralmain signur Valentin sez. I dat glieud a Marolas ch’è magari sceptica envers il scolast da 35 onns ch’ha chavels lungs e suna il bass en ina band. El è engaschà ed ha sias atgnas ideas e visiuns e ses agens siemis quai che pertutga la scola. Ma glieud sceptica datti adina. Ils scolars èn a tuttavia per il solit cuntents cun lur scolast.

Avant intgins dis ha signur Valentin postà en la stanza da scola in pult supplementar cun ina sutga da la vart da la 5avla classa ed ha preschentà in nov conscolar. «Quai è Robin da Turitg. Ses geniturs han surpiglià en il vitg vischin l’Hotel Capricorn ed èn perquai vegnids a star a Marolas. A partir dad uss vegn Robin ad ir cun vus a scola.» Subit ha Dario tegnì si il maun. «Sa Robin rumantsch?», ha el dumandà signur Valentin. Quel ha fatg in segn cun il chau vers Robin. Guardond giun plaun tranter sias franzlas blondas ora, ha Robin respundì da quai schenà: «Cun mes collegas a Turitg hai jau discurrì tudestg svizzer ed er cun mes bab. El na sa anc betg uschè bain rumantsch. Ma cun mia mamma discur jau adina rumantsch.» Andri, in mattatsch grond e da statura ferma, ha fatg suenter Robin cun ina vuschina auta, dentant uschè da bass che signur Valentin n’ha betg udì. Signur Valentin ha agiuntà che la mamma da Robin saja creschida si en in vitget grischun e discurria perquai rumantsch.

Robin n’ha betg ditg bler dapli durant ses emprim di da scola. El ha dà l’impressiun dad esser amiaivel, ma fitg quiet. El pareva mintgatant da guardar en il vid, quai che deva a sia fatscha in’expressiun trista. Robin era pli pitschen e pli magher ch’ils auters mattatschs da la 5avla classa. Sia vestgadira era quasi tut da marca, ma Robin na pareva betg da chattar quai fitg spezial. Cura che Dario al ha dumandà plain mirveglias sch’el saja ritg, ha el mo dà da las spatlas.

Suenter ses emprim di da scola ha signur Valentin dumandà il nov scolar da restar anc in mument. Silvana ha stuì returnar anc ina giada en la stanza da scola, perquai ch’ella aveva emblidà ses etui ed ha udì co che Robin ha respundi sut vusch ad ina dumonda dal scolast: «I va. Mes amis ma mancan...» Lura n’ha el ditg nagut pli, ha stritgà adina puspè las franzlas or da la fatscha ed ha agiuntà anc pli da bass: «Qua è tut auter che a Turitg!» Signur Valentin al ha guardà pensivamain e Silvana è scappada senza canera davos quels dus vi or da la stanza da scola e senza dar ina da sias enconuschentas piztgadas.

La classa da signur Valentin è en general ina classa agreabla, svegliada ed interessada. Ma gia la segund’emna che Robin passenta a Marolas perda il scolast la pazienza cun ils scolars da la 5avla classa: Noelia, ina siemiadra ch’è adina insanua auter cun ses patratgs, ha emblidà per la segunda giada quest’emna da far ses pensums. Sco sche quai n’empurtass nagut, contempla ella sias unglas blauas glischantas e guarda lura or da fanestra, entant che signur Valentin emprova da la persvader da l’impurtanza dals pensums. Dario fa sias grimassas e discurra lura cun ses vischin, entant che Silvana tenda in elastic tranter polesch e det mussader e mira sin il chau da Dario. Robin sesa vi da ses pult, il chau pusà en ils mauns, e guarda gia tut l’avantmezdi pitgiv or da fanestra. Curdin tambura gnervusamain cun ils dets e cun las palmas-maun sin las coissas. El n’è mai bun da star quiet, ma quests ultims dis èsi daventà adina mender. I para bunamain ch’i vegnia a naiver. Ed Andri sa stenta d’auzar en l’aria Noelia cun sia sutga davos il dies dal scolast. Quai n’al gartegia betg, uschia che Noelia e sia sutga cupitgan per terra.

Era sch’els san precis tge ch’il sguard sever da signur Valentin signifitga, cumenzan tuts ensemen a sfrignir. Robin giavischa ch’el fiss lunsch davent e guarda dascus e plain desideri sin ses iPod en la tastga da scola. I succeda quai ch’era inevitabel: «Tut la 5avla classa ha da vegnir a scola per chasti la mesemna suentermezdi!»

Chapitel 2: Encreschadetgna ed in e-mail

Suenter scola chamina Robin tut sulet svelt vers ina chasa veglia amez il vitg. Per entant stat el là cun ses geniturs en ina pitschna abitaziun. Il fraid perpeten e la stretgezza fan anc dapli bregias a Robin da sa sentir da chasa a Marolas.

Ses geniturs n’èn sco adina betg a chasa, els lavuran a l’hotel. Robin ignorescha la tschavera ch’è pronta per el en la frestgera e passa tras il suler stretg e stgir en sia chombra. Cun in sfratg serra el l’isch e sa bitta sin ses letg. El dat pugnadas en per ses plimatsch. El stritga svelt sur ils egls vi e metta si ils uregliers da l’iPod. El giascha sin il dies e taidla dad aut musica. Igl è adina la medema chanzun ch’al quietescha, sch’el è grittentà.

El leva pir cura ch’igl è stgira notg ordadora e sa tschenta al computer. El avra il program dad e-mail e scriva a ses meglier ami a Turitg: «Uei Tim, co has?» E lura scriva el da la scola, da ses novs conscolars, da l’abitaziun sgarschaivla e quant meglier che tut saja stà a Turitg.

Chapitel 3: Ina buna vista

Il suentermezdi da la mesemna sequenta na survegnan las scolaras ed ils scolars da la 5avla classa dentant betg ils pensums da chasti usitads. Signur Valentin ha fatg blers patratgs davart Robin che sesa anc adina tut apatic en classa ed el di a ses scolars: «Il suentermezdi da chasti faschain nus oz or en il liber!» Quai vegn commentà d’intgins cun sbragim da plaschair, entant che auters tiran il nas. «Vus stuais mussar a voss nov conscolar Robin ils pli bels lieus enturn Marolas per ch’el possia emprender d’enconuscher meglier sia nova patria!» Puspè na po Andri betg evitar in da ses commentaris malizius e scutina: «Quel cun ses vestgids da marca duess turnar danunder ch’el è vegnì.» Nagin na percorscha ses sguard schiglius sin la giacca da Robin resch nova e ses suspir silenzius.

La classa sa metta sin via, suenter che signur Valentin ha admonì da restar adina ensemen en ina gruppa e da betg ir pli lunsch che tar la gronda cascada. Silvana suspira ed imitescha la vusch bassa dal scolast: «E sche jau avess d’as vesair sin la plazza communala avant las quatter, as vegn jau a dar in pèr lezias da matematica cumplitgadas...» E cun si’atgna vusch agiuntescha ella: «Ans faschain be svelt or da la pulvra!»

Dario dastga prender cun sai ses chaunet che dat da la cua sco in selvadi e curra vi e nà tranter ils scolars. Dario fa da guid da viadi e cumenza a raquintar sco in cudesch. Els spassegian tuts ensemen lung la via champestra che maina da Marolas a l’enconuschent punct panoramic e lura vinavant en las muntognas. In tochet suenter il vitg passa la senda tras in guaudin.

«Dai, ve! Ti stos vesair nossa chamona da guaud!», cloma Curdin e curra a sanestra en il guaud. «Uei, faschai attenziun!», cloma Silvana cura che Robin curra suenter a Curdin. «Là davos è la chavorgia, nus na dastgain betg ir pli lunsch ch’il pign grond!» In pèr tschient meters suenter il pign grond cumenza la chavorgia ed en la profunditad schuschura il flum. Da la chamona han ins ina stupenta vista vi sin l’autra vart da la chavorgia. Ils uffants vesan gist a vegnir la viafier che passa là lung il flum.

Suenter ch’els han visità la chamona da guaud, turnan ils uffants sin la senda. Quella va in toc amunt suenter il guaudin e maina lura cun ina gronda storta tras ers e prads fin al punct panoramic. Sper la senda sburfla in aual vers il flum. «Sper quest aual fabritgain nus la stad adina lajets e novs curs per l’aua, quai è super!», raquinta Silvana. «E si là, da l’autra vart da l’aual, gist nua ch’el fa ina storta, è in cuvel. Quai è noss zup secret!», surpiglia Dario puspè il pled. «Gea, quai era ina giada noss zup secret! Ma ti stos gea tradir el a mintgin», tugna Andri pli per sai. Per via raquintan ils uffants a Robin da lur lieus preferids e da lur aventuras or en il liber ed els emblidan il temp.

Davent dal punct panoramic Cresta contemplan els il vitg ch’ins vesa davos il guaudin. Ussa ves’ins bain che Marolas è situà sin ina planira circumdada da grondas muntognas. Da l’autra vart dal vitg passa la via principala. Curt davant Marolas traversa la via ils binaris da la viafier e lura cun ina gronda punt il flum. Tranter il vitg ed il punct panoramic Cresta s’extendan prads, ers e gist suenter il vitg er in guaudin.

Curdin mussa cun ses det l’emprim sin il vitg e lura sin il guaud e di a Robin: «Sche ti guardas da Marolas en direcziun dal guaud, vesas ti bain la bandiera cotschna da nossa chamona da guaud e pli lunsch lura il pign grond.» Robin dat dal chau. Lura mussan ils uffants a Robin la cascada che sa precipitescha cun gronda canera tut damanaivel en las profunditads. «Guarda Robin, gist davos la senda che nus avain prendì, davos il pign grond, cumenza la ‹Chavorgia dal diavel›», declera Silvana. «Ma nus enconuschain bain quest lieu ed essan precauts.» Ils auters taschan e dattan dal chau. «E vi là è la fuaina nua che nus avain brassà liongias cun signur Valentin avant las vacanzas!», cloma Noelia plain plaschair.

Robin contempla la cuntrada e tschertga il lieu inditgà. «Guarda, là, suenter il vitg, tar quellas duas plantas enormas nua ch’il guaud cumenza!», declera Noelia. «Davos Marolas sch’ins guarda da qua, manegia ella», precisescha Dario che observa co che Robin tschertga cun ils egls. Curdin mussa a Robin anc la plazza da sport che sa chatta dad els or directamain davos il vitg, en vischinanza da la via principala. «Là giugain nus a ballape e faschain gimnastica!», raquinta el tut intgantà.

Robin fa timidamain si’emprima dumonda: «Tge curiusa chasa è quai giu là?» Ed el mussa sin in bajetg ch’ins vesa bain davent da Cresta, dentant betg nà da la via. La chasetta stat in zichel giud via ed è circumdada da singuls pigns, d’in iert selvadi e d’in mir da crap. Ina via creschida en maina da la chasa vi en il guaudin. Sch’ins guarda da surengiu pari sco sche la via faschess ina gronda storta aposta per betg passar memia damanaivel da la chasa.

Chapitel 4: Ina chasa abandunada

Dario, Silvana, Andri, Curdin e Noelia sa stendan per vesair meglier la chasa che Robin ha scuvert davent dal punct panoramic. La chasa ha insatge suspect. Noelia scutina cun vusch misteriusa: «Quai è la chasa dals spierts! I va la tuna ch’i capitian là mintgatant chaussas nunditgas. Ins ha vis glischs che s’envidan da sasez ed udì portas che splantunan e vuschs che scutinan.» Silvana dat ina cundunada a Noelia e beffegia: «Ti es er l’unica che crai questas fafanoias!» Dario declera a Robin: «La chasa dals spierts sa numna atgnamain Chasa Millirosas, perquai ch’ins cultivava pli baud en l’iert diversas sorts rosas. Ma uss è ella dapi onns nunabitada e pervi dals spierts na la vul cumprar nagin. Ils uffants taschan e contemplan la chasa. Ins vesa dalunsch che nagin na viva là.

Tuttenina cumenzi a navigliar. «Vegni spert, nus faschain meglier da turnar a chasa, i vegn fraid», insista Noelia. «Na, segir betg, ti sas bain tge che Valentin ha ditg, sche nus turnain memia baud, datti lezias da mate!», cloma Curdin tut spaventà. Ed Andri agiuntescha: «Igl è bain bler meglier da restar or en il liber che dad ir a scola e far lezias!»

Dario guarda tut indecis vi e nà tranter Noelia, Silvana, Curdin ed Andri, cura ch’els constateschan andetgamain che Robin trembla dal fraid. El porta ina giacca da sport blaua cun trais strivlas alvas che para fitg chara e chalzers da gimnastica resch novs. Ma tut quai n’è betg fitg adattà per las muntognas ed insumma betg per l’enviern. Cunquai che las temperaturas èn sa sbassadas rapidamain dapi mezdi e cunquai ch’il sulegl sa zuppenta dapi in’urella davos gronds nivels grischs, èsi daventà magari fraid.

Andri fa beffas da Robin: «Super, super, ti pos ta prestar vestgids da marca e na sas gnanc tge che fissan ina giacca da vent e chalzers da muntogna en urden?» Silvana sa vilenta sa regurdond da la fatscha trista da Robin, cura ch’el aveva discurrì cun signur Valentin. Ella blastemma si per Andri ch’i dettia per il mument propi chaussas pli impurtantas che vestgadira.

Suenter ina pezza naivi uschè ferm ch’ils uffants na vesan gnanc pli lur agens mauns davant ils egls. La giacca da Robin è bletscha cregna, ses dents battan in sin l’auter. Ils uffants decidan da turnar a chasa il pli spert pussaivel e quai sin la via la pli curta. Els na prendan betg la senda tras il guaud, ma curran a travers ils prads en direcziun dal vitg. Il chaun da Dario als suonda. I naiva e naiva e naiva. Il baterlim da Dario ha tschessà, la buna luna è sparida. Ins auda mo pli ils pass sperts dals uffants en l’erva e co ch’els fladan profundamain.

Tuttenina vesan els en il sbischiez las conturas d’ina chasa. «Nus essan arrivads!», cloma Curdin ch’è currì ordavant. Tut levgiads frainan els lur pass. Ma alura sa ferma Curdin andetgamain. «Merda! Quai è la chasa dals spierts, nus n’essan betg anc en il vitg!», cloma el tut spaventà. En la bischa n’èn ils uffants betg currids directamain vers il vitg, mabain in pau a sanestra ed èn arrivads gist tar la chasa dals spierts.

«Dai, giain vinavant!», cloma Andri che para magari gnervus, quai ch’è tut insolit. Ma Silvana al ferma. «Guardai Robin! El na po betg pli, nus stuain tschertgar qua ina susta e spetgar fin ch’i tschessa da naiver.» «Es atgnamain narra? Segir betg spetgar qua tar la chasa dals spierts!», respunda Noelia. «Has ti forsa tema?», dumonda Silvana grittentada, entant ch’ins auda da Robin mo il batter da ses dents. «Signur Valentin ha ditg che nus stoppian restar ensemen en ina gruppa. Damai faschain nus quai e tschertgain ina susta e basta!», surpiglia Silvana il commando. Nagin na cuntradi. Els rampignan cun chommas che tremblan da las stentas sur il mir da crap. In’urella stattan els senza dir pled e cun battacor entamez l’iert cuvert da rosas spinusas.

Chapitel 5: Fortuna u disfortuna?

Malgrà la trid’aura percorschan ils uffants che la chasa na vegn dapi daditg ni abitada ni mantegnida pli. La fatschada ha sfessas e las fanestras davos da la chasa èn cuvertas da feglia-crap. Ils vaiders da las fanestras èn bain anc entirs, ma surtratgs cun ina grossa vetta da merda. Ils barcuns pendan per part tut torts ed il vent als pitga cunter la paraid en intervals irregulars.

Ils uffants sfullan ina via enturn la chasa tras il spess chagliom da rosas. Bainprest chattan els l’entrada principala da la chasa e sa stauschan tuts ensemen sut la pensla largia. Uss ch’els èn protegids dal vent e da las navaglias stattan els là senza dir pled.

Dario interrumpa il silenzi. «Na fissi betg meglier da turnar immediat a chasa?» Silvana perda la pazienza. «Es ti nar? Avra tuttina ils egls! I bischa e naiva uschè ferm che nus pudain esser cuntents d’esser qua e betg giu en la chavorgia!» Ella scurlatta il chau. «Igl è crai jau propi l’unic da spetgar qua fin che nus vesain puspè meglier», la sustegna Curdin. E schizunt Andri è d’accord: «Qua èsi il pli segir. Sch’ins perda l’orientaziun en in tal sbischiez...».

Tuttenina cumenza Noelia a rir, er sche lur situaziun è tut auter che legra. «Robin vesa ora sco in da quella famiglia da vampirs sin il poster che penda en nossa stanza da scola!» E pelvaira, ils lefs da Robin èn tut blaus e sia pel ha ina colur anc pli sblatga e malsauna che avant. «Dai, tira or tia giacca bletscha!», cumonda Silvana. Ella al metta sia chapitscha da launa sin il chau. Noelia ha entant er chapì quant brisanta che la situaziun è ed ha dà a Robin ses schal chaud ch’el metta uss cun mauns tremblants enturn culiez. Curdin tira ora la pelegna ch’el purtava sut la giacca da plievgia e la porscha a Robin. «Jau hai tuttina adina chaud avunda, prenda be!»

Andri di da quai grond: «Sche jau avess uss gia il telefonin che mes geniturs ma vegnan a regalar da Nadal, lura pudess jau clamar agid senza problems!» Ina vuschina respunda cun dents che sbattan: «Quai na gida nagut, qua na datti nagina recepziun...!» Tuts guardan Robin che stat entamez cun ina chapitscha cotschna, in schal pinc oransch ed ina giacca da pelegna verd stgira bler memia gronda. Andri ri sdegnusamain e dumonda daco ch’el manegia da savair quai. E sut vusch, uschè da bass che Silvana n’auda betg, scutina el: «Ti sabiut!» Sin quai prenda Robin cun detta marva in schic telefonin d’argient or da sia giaglioffa. Il telefonin è uschè pitschen ch’el ha gist plazza sin la palma-maun. Cura che Andri vesa il telefonin sa petrifitgescha ses sguard. El fa pugn. Sias vistas daventan tut cotschnas. Robin mussa entant cun ses det sin las strivlas ch’inditgeschan la recepziun. Ins na vesa nagut. Damai na datti pelvaira nagina recepziun en quests conturns.

Ils uffants studegian envi ed ennà tge ch’els pudessan far, cura che Andri explodescha andetgamain: «Ti tgutg! Pervi da tai essan nus insumma en la merda, ti citadin dal trenta!», blastemma el. El pensa mo al telefonin che Robin ha ed el betg. «Pervi da tai stuain nus insumma chaminar enturn en quest’aura. Turna là danunder che ti vegns, ti nanin!» Robin guarda tut intimidà si per Andri.

Ussa ha Silvana avunda ed avant che Robin possia respunder, sbragia ella: «Tascha subit, tamberl che ti es in! Èsi forsa la culpa da Robin che l’aura ha midà? Lascha el tuttina en paus!» E Noelia agiunscha da surengiu: «Meglier pitschen e simpatic che grond e stgiffus!» Andri sa volva plaunet, ma lura na po el betg pli retegnair sia ravgia. Cun tutta forza pitga el sin quai che vegn gist per mauns: la maniglia da la porta. Ils uffants al guardan cun egliuns plain snuizi. Betg mo pervi da ses cumportament, mabain er perquai che la porta è s’averta suenter ses sfratg cun in fracass snuaivel.

Chapitel 6: Explorond la chasa dals spierts

Per in’urella pari sco sche tuts tegnessan il flad. Tant il telefonin sco il fraid e la navaglia èn emblidads. Entant che Andri fa plaunet in pass enavos, stattan Curdin e Silvana gia sin la sava ed avran precautamain dal tut la porta. «Olla! È insatgi a chasa?» Davant els s’avra in suler stgir. Endadens èsi fraid, ma ins na senta betg pli il vent. Er il schuschuri da la burasca da naiv n’audan ins bunamain betg pli. Da tuttas duas varts entra in pau glisch en il suler, apparentamain tras las fanestras tschuffas da las stanzas vischinantas.

Entant che Silvana fa segns als auters da la seguir, chatta Curdin ina clavella ed emprova da far glisch. «Qua na datti nagina electricitad», commentescha el dischillus sia scuverta. «Fui, guardai, tut è plain pulvra», di Noelia tschurrond il nas. «Iiiii», tgula ella alura, «jau sun chaminada tras ina taila-filien.» In grond filien nair scappa sur il palantschieu da lain en in chantun.

A dretga suenter l’entrada pendan dus mantels vi d’ina gardaroba. «A tgi pomai appartegnan quels?», dumonda Curdin. «Els paran gronds e betg propi moderns», resumescha Silvana sias observaziuns. «Probabel ad in signur pli vegl ch’abitava qua.» Vi da la paraid da l’autra vart penda sur in buffet in spievel tut cuvernà da tailas-filien. Curdin avra plain mirveglias ina chaschutta dal buffet, tegnend dentant in pau distanza. «Ella è vida», constatescha el trumpà. Noelia sa metta davant il spievel e serra in zichel ils egls. «Quest spievel na serva pli a nagut, el è tut tschuf sco las fanestras!»

Precautamain s’avischina Curdin a l’emprima porta a dretga dal suler ch’è spalancada. El sparescha enturn in chantun. Silvana tschegna si per Noelia ed ellas al seguan. Silvana prenda il bratsch da Robin ed al encurascha da bass: «Ve cun mai, i na capita nagut!» Er Andri na vul betg restar enavos sco in chajachautschas ed als suonda cun in zic distanza. «Questa chasa dal diavel na m’interessa ina merda!», gnugna el pensond anc adina plain scuidanza al telefonin da Robin.

Dario stat cun egliuns entamez il suler. El emprova da quietar ses chaun. «Brav, brav chaun, brav chaun!», scutina el en l’ureglia da ses animal. Ma quests pleds paran plitost d’encuraschar el sez che ses chaun che sgnufla enturn en il suler cun ureglias gizzadas. In tschert lieu dal palantschieu dal suler para d’al interessar particularmain, ma Dario al tira plain tema vers sai cun la tschinta.

Ils uffants examineschan l’emprim quai che para dad esser stà pli baud la stanza da mangiar. Las tapetas sblatgidas vi da la paraid laschan sminar in muster da rosas. «Guarda qua, la tapeta sa distatga dal mir», observa Silvana sut vusch.

«Fui! Là è tut da miffa», di Noelia cun disgust. Enturn ina maisa massiva stattan otg sutgas. Sin la maisa hai in chandalier cun ina chandaila arsa giu a mesas, ina vasa cun intginas rosas setgadas e chartas da jass sco bittadas nà. «Uei, quai vesa ora sco sch’ils abitants avessan bandunà la chasa gist avant in pèr minutas!», di Curdin tut stut. «Gea, ma la vetta da pulvra inditgescha il cuntrari», respunda Silvana. «Qua n’era gia dapi daditg nagin pli.»

En in chantun stat ina stgaffetta cun ina vitrina survart. Quella cuntegna vaschella, natiralmain cun in muster da rosas. Uss daventa er Robin activ ed avra ina portina da la stgaffetta. «Guardai qua, fotografias veglias! Quels vesan alura ora tut severs, gnanc in surrir!», di el e sia fatscha è perfin sa sclerida in pau suenter ses chat. Ina fotografia mussa in um ed ina dunna ed in mattatsch entamez. Insaco fa la fotografia endament ad el sasez e ses geniturs. Silvana emprova da guardar tras la fanestra tschuffa e tutga cun il chau ina da las millieras tailas-filien. «Guacala, quai tatga!», marmugna ella e sfruscha cun ils mauns tras ils chavels per vegnir libra dals fils tatgus.

Noelia stat entamez la stanza e guarda da quai siemiusa: «Tge bel ch’i sto esser stà en qua, cura che la Chasa Millirosas era anc plain vita!», scutina ella tut intgantada. «La bella tapeta da rosas en colur da pastel traglischa, la chasa splendura tut netta ed ils abitants èn tschentads cuntents enturn la maisa...», cuntinuescha ella sia visiun. Ella respira profundamain, sco sch’ella savurass anc l’odur da las milli rosas che entra tras las fanestras avertas da l’iert en la stanza.

Chapitel 7: Ina guerra da pulvra, ina lumparia e la tschertga da zups

Dario è ordvart silenzius e sa tegna ferm vi da ses chaun. El fa in pass precaut en la stanza da mangiar. Betg perquai ch’el fiss mirveglius, ma perquai ch’el preferescha da betg restar sulet en il suler. «Spetgai sin mai!», di el cun vusch tremblanta. El guarda tras ina da las fanestras tschuffas e vesa ch’ils flocs da naiv turnicleschan anc adina enturn. «Vesas...», di el sut vusch a ses chaun, «i naiva anc adina uschè ferm e nus na pudain betg bandunar quest lieu sgarschaivel.»

Curdin, spert sco adina, inspectescha gia la proxima stanza. «Uei, qua è la chadafieu!» Tuts passan in suenter l’auter tras ina porta da la stanza da mangiar en la cuschina. Qua stattan els tuts stretgamain in sper l’auter. «Guardai, ina buttiglia da pet duvrada be a mesas, in satg chips avert e pachets da sandwichs smugliads», observa Curdin, mettend ses frunt en faudas. «Jau crai ch’insatgi è stà qua», scutina Robin en il silenzi ch’è seguì la scuverta da Curdin. «Gea, insatgi è stà qua», confirmescha Noelia l’observaziun da Robin cun snuizi. «Era sper la derschentera stattan intginas buttiglias da biera ch’èn apparentamain vegnidas deponidas pir dacurt.» «Gea! Las buttiglias glischan. Quellas n’han anc betg si pulvra...», agiunscha Robin. «Cool, ina glisch da giaglioffa!», cloma Curdin e prenda il grev utensil nair che sa chatta sin la maisa tranter il rument.

Silvana avra precautamain ina da las stgaffas situadas sur la derschentera e las plattas. «Sch’insatgi avess d’avair fom datti qua davos in mir da tailas-filien perfin spezarias e singuls plats», di ella tirond si il nas. «Avais vus vis che la pulvra è per part vegnida sfruschada davent? Quai sto propi esser stà pir dacurt», studegia Noelia dad aut.

«Forsa ch’insatgi ha tschertgà susta qua, sco nus», beffegia Curdin avant ch’el sorta cun la glisch da giaglioffa envidada da l’autra porta da la cuschina che maina en il suler e vinavant en la proxima stanza. «Qua è la stiva!», cloma el ed avra cun precauziun la porta che penda mo anc vi dal polesch sura e scruscha dad aut. Gist davos el suondan Robin, Silvana e Noelia. «La stiva è enorma! Quella è uschè largia sco quai ch’il suler è lung», excloma Noelia.

«Crass!», sa smirveglia Silvana. Vi dal tschiel sura, gist sur ina pitschna maisa, penda in immens candelaber. Enturn la maisa stattan canapés ed ina gronda pultruna. Cun bucca averta entran ils uffants en stiva. «En questa stgaffa chattain nus segir anc stgazis secrets dals anteriurs abitants!», sa legra Curdin e va vers la part davos da la stiva nua che stat in’enorma stgaffa da lain stgir.

«Guarda be questas tendas pesantas! Ins sa senta sco a teater», scutina Noelia tut impressiunada. «Gea, quellas eran mettain ina giada verd stgiras», observa Silvana ch’ha fatg giu in pau la pulvra. «Qua èsi tut patgific», constatescha Noelia, sezza tut stutta dal sentiment empernaivel. Silvana sa bitta tut giagliarda sin il canapé. «Uei tge tarment nivel da pulvra!», givla ella. Surriend da quai sfarfatg, sa tschenta Noelia en la gronda pultruna da leger e svanescha er ella en in nivelatsch da pulvra. «Gea, quai è sco en ina burasca da naiv!»

Perfin Dario ha plaschair da questa guerra da pulvra. Ses chaun percunter tira andetgamain vi da la tschinta en direcziun dal suler e sgrigna da quai nausch. Dario na fa betg stim dad el ed è cuntent ch’il riez allegher da ses conscolars renda lur situaziun quasi normala.

Curdin e Robin inspecziuneschan cun grond tschaffen la gronda stgaffa ch’è intacta, ma deplorablamain vida. «Noelia, Silvana, vegni ina giada nà qua, jau hai ina surpraisa per vus», cloma Curdin las mattatschas, tschegnond maliziusamain si per Robin. «Gea, guardai, giu qua èsi...», chatscha Curdin las mattatschas. «Guacala! Quai è ina mieur morta!», sbragia Noelia e tegna il maun davant la bucca. Silvana guarda pli precis. «Uei, Noelia, quai è schizunt in ratun!», commentescha ella da quai cool. Lura scutina ella si per Noelia: «Jau hai in’idea, lain spaventar Andri!»

Silvana piglia cun il polesch ed il det mussader il ratun per la cua. Ensemen s’avischinan ellas ad Andri che n’ha ditg nagut pli dapi la scena davant l’entrada da la chasa ed è sesì en ina pultruna damanaivel da l’isch-stiva. Las mattatschas sa schluitan a la mitta davos el vi e cura che Silvana al tegna il ratun davant ils egls, dat Noelia in sigl enavant e cloma: «Buh!» Andri sbragia e givla sco ina mattatscha, cura ch’el vesa il ratun e tegna plain spavent il maun davant la bucca.

Noelia e Silvana rin da crappar e pauc suenter sto rir er Andri. Ma il chaun da Dario sgrigna e smanatscha anc adina vers la porta. Silvana dat ad Andri ina giu per las spatlas e dumonda: «Vegns uss er cun nus a scuvrir la chasa?» Avant che Andri po respunder audan els ina canera dador. Insatge scruscha. «Tge è quai...?» Lura tuni sco sch’ins stirass insatge si da la stgala da lain davant la porta-chasa. Silvana stat là cun bucca averta ed Andri fa egls gronds e scutina: «Qua datti propi spierts!»

Tuts taidlan attentamain. «Forsa ch’insatgi vegn per ans salvar», di Dario plain speranza en la quietezza. «Cler! Quai èn segir noss geniturs!» Tut levgiads curran ils uffants en il suler. «Vegni, nus als spaventain!», propona Curdin ch’è gia sa remess dal schoc. Andri è levgià ch’i na dat tuttina nagins spierts e ri: «Gea, quai è ina super idea!» Curdin stizza la lampa da giaglioffa.

Tuttenina audan els dus umens a riend da bass ordadora. Noelia ponderescha in mumentin, lura tegna ella enavos ils auters. «He, pssst, nagin na sa che nus essan qua, u betg?» Silvana realisescha sco emprima tge che quai signifitgescha. «Dai, spert, as zuppai en stiva, ma senza far mucs!», scutina ella. La stiva è la stanza la pli gronda e porscha per quai ils megliers zups. Sco frizzas svaneschan ils uffants. Silvana e Noelia stattan mittas sco statuas davos las tendas grevas. Il cor da Noelia batta uschè dad aut ch’ella ha tema ch’ins audia el tras las tendas. Andri è sa chatschà en la stgaffa ed è sblatg sco la crida. «Vegni qua davos il grond canapé!», fa Curdin chommas a Robin e Dario che stattan là sco petrifitgads e stiran nà il chaun cun la tschinta.

Cura che er els èn en lur zup, para la stanza puspè dad esser sco avant, sco sche nagin n’avess mess pe lien dapi onns! Ils uffants audan vuschs e pass, la porta-chasa vegn averta e puspè serrada ed en il suler s’inflammescha in battafieu. Andri serra ferm ils egls en la stgaffa, sco sch’el na fiss lura betg pli visibel per ils umens.

Chapitel 8: Dus umens en chasa

Ils uffants restan senza far mucs nua ch’els èn e taidlan. Els han tuts chapì che quai n’èn betg lur geniturs ed insumma nagin ch’è vegnì per spendrar els. Sco sch’el sentiss il privel, sgrigna il chaun da Dario puspè. Ils uffants tiran en lur chaus, tegnan enavos il flad e sa fan anc pli pitschens che quai ch’els èn. Tut desperà serra Dario cun in maun il grugn da ses chaun e cun l’auter al charsina el per al calmar. In dals umens dat in sguard critic en stiva, el guarda enturn, marmugna insatge nunchapibel e di lura a l’auter ch’i stoppia esser stà il vent dadora, en stiva na saja nagut.

Curdin cucca sur il canapé e vesa co ch’ils umens van en cuschina. Mintgin lascha in satg grev en suler. Las portas da la stiva e da la cuschina èn avertas tuttas duas, uschia ch’ils umens han en egl la stiva ed ina gronda part dal suler. «Idiot, stupid che ti es! Nua has laschà la glisch da giaglioffa?», aud’ins a sbragind in dals umens. Spaventà guarda Curdin sin l’utensil nair en ses maun che para tuttenina da pasar ina tonna.

«Ma, sin maisa en chadafieu, sco adina», sa defenda l’auter. «Na, qua n’è nagut! Ti tamazi, ti asen, adina èsi il medem cun tai!» «Ma jau sun segir e tschert da l’avair laschà sin maisa!» «Gea, gea, e tuttenina è ella svanida. Ti es in tabalori! Tgi crais lura che quai saja stà? Forsa ils spierts da la chasa dals spierts?» «Ma, jau na...» «Tamberlun, martuffel, activescha tias cellas grischas! Nus na pudain ans prestar nagins sbagls. Va subit a tschertgar la glisch da giaglioffa!»

Curdin è desperà. El sto vegnir liber da la glisch da giaglioffa avant ch’els tuts vegnan scuverts en stiva. Cura ch’el auda che l’um tschertga en la stanza da mangiar da l’autra vart dal suler, lascha el rullar la glisch da giaglioffa sin il palantschieu en direcziun da la porta. En quel mument che la lampa sa ferma, stat l’um gia davant l’isch-stiva e guarda enturn fin ch’el vesa la glisch da giaglioffa davant ses pes. In zic embruglià prenda el si da plaun la glisch e marmugna: «Tgi duess uss puspè chapir quest qua...».

Chapitel 9: In plan per fugir

L’um envida la glisch da giaglioffa e turna en cuschina. Là aud’ins uss co ch’els spostan las sutgas ed il scruschiez d’in nov stgarnuz da chips che vegn avert. Ins auda co ch’ils dus blastemman sur da la trid’aura. Lura discurran els da lur auto ch’els han stuì laschar en il guaud questa giada pervi da la naiv frestga. «Ma jau al hai cuvernà uschè bain che nagin n’al vegn a chattar!», quietescha quel ch’aveva da tschertgar la glisch da giaglioffa. Ins auda il tschivlar da duas buttiglias che vegnan avertas, lura in ‹clong› seguì da dus «Viva!».

Ils umens paran d’esser fatschentads per entant. Sin in segn da Silvana filan ils uffants davos il canapé vi en il chantun il pli stgir da la stiva ch’ins na vesa betg da la cuschina. Per paucas ch’els avessan emblidà Andri en la stgaffa. Noelia turna cun battacor per prender el. Cura ch’ella avra l’isch, lascha Andri – ch’è anc adina zuppà davos ses mauns – bunamain ir in sbratg d’anguscha, crajend ch’ils laders al hajan chattà.

Ils uffants han tema. Bufatg bufatg metta Silvana ses det mussader davant la bucca per far segn als auters dad esser quiets. Gesticulond cun ils mauns, emprova ella da communitgar cun els. Dario trembla sco in fegl e sa tegna ferm vi da ses chaun ch’è tut quiet e na fa betg sun pli. Tut ils auters gesticuleschan a moda selvadia fin ch’in rir grop or da cuschina fa ch’els smettan plain tema.

«Ti es stà il hit; co che ti has smanatschà il giuvelier cun la pistola è stà classa!», cloma l’um ch’era avant vegnì uschè grit pervi da la glisch da giaglioffa. Ils laders èn armads! En stiva tegna perfin Silvana spir tema il maun davant la bucca. Cun egliuns guardan ils uffants in l’auter. A Dario curran intginas larmunas giu per la vista, Andri tragutta vid e sa fa tut pitschen.

I tuna sco sch’i avessan terminà da discutar tgi che saja la culpa. Ins auda co ch’in dat sin ils chaluns dal rir. E l’auter givla: «Gea, e cura che jau hai tratg en la vitrina sper la cassa per al far tema, ha el dalunga emplenì mes satg cun pedras preziusas, uras d’aur ed anels, senza sa dustar. Uschè simpel n’èsi anc mai stà!»

Curdin ristga da dar in cuc sur il canapé en direcziun da la cuschina. Ils scrocs èn tuts dus vestgids en nair. In ha in chau blut ed ina lunga natta che va da la tempra fin tar la gianoscha. El è uschè grond ch’el para da betg propi avair plazza sin la sutga vi da la maisa da cuschina. L’auter gioga cun in dals chaltschiels ch’els avevan tratg sur il chau durant la rapina. El è pli pitschen che tschel ed ha ina barba da trais dis ed in ureglin. Andetgamain tegna quel cun il chau blut triumfond sia pistola en l’aria. Curdin daventa sblatg sco in lenziel.

Chapitel 10: Segirar cumprovas

Ils uffants guardan in l’auter cun egls gronds. Els èn conscients d’esser serrads en cun dus laders armads en ina chasa abandunada dador Marolas durant ina navaglia. Andri scutina: «Ussa fiss jau schizunt pli gugent en stanza da scola tar signur Valentin cun sias lezias da mate cumplitgadas...» Cura ch’els audan puspè il riez or da la cuschina, profita Curdin per declerar sut vusch: «Nus stuain subit bandunar la chasa senza ch’els ans percorschian.» Els guardan in l’auter.

Lura dumonda Andri malsegir: «Sch’els ans vesessan, ans persequitassani, u betg?» «Pertge avessan els d’ans persequitar?» «Ma perquai che nus savain uss lur secret, ti tamazi!», interrumpa Noelia. «Pssst!» Silvana smatga energicamain il det mussader sin ils lefs e fa taschair ils dispitunzs. «Ussa restain nus ina giada qua fin che nus avain ina bun’idea!» Els mettan ensemen lur chaus e guardan en ils egls in a l’auter.

Tuttenina surri Noelia. «Sche nus na pudain schont betg scappar, pudessan nus almain segirar cumprovas!» Noelia tuna sco sch’ella fiss Justus Jonas dals ‹Die drei ???›. Ma ella para d’esser seriusa. Entant ch’ella fa cun in maun in segn a Robin, fa ella cun il polesch ed il det mussader da l’auter maun sco sch’ella telefonass. «Sche tes telefonin na serva betg per telefonar, pon ins almain filmar quai che schabegia qua?» Robin ri: «Claro!» El smatga trais giadas sin la tastatura ed activescha la camera. Lura sa schluita el tar l’isch-stiva e drizza en ses telefonin uschia ch’el filmescha ils dus umens en cuschina.

Ils dus scrocs sa divertan, raquintond e blagond da lur aventuras. Els laudan lur intelligenza e sa glorieschan da lur spertadad. Ed adina puspè rin els da schluppar davart las fatschas perplexas dal giuvelier e da ses emploiads. «E quai è bain magnific d’avair chattà cun questa chasa al tgil dal mund in zup ideal per noss butin», giubilescha l’emprim. «Qua n’ans chatta gnanc il diavel!», sa legra tschel. «Uei, sche quels savessan tge stgazis che nus avain ramassà en questa chasa...! Per exempel tut quellas bellas uras d’aur da la boutique a San Murezzan, ta regordas?» «Gea, gea, quai lura bain! E tut las cameras ed ils telefonins che nus avain engulà l’emna passada en las butiettas! Crassira!»

Per in’urella taschan ils dus ed ins auda ch’els mettan enavos lur buttiglias sin maisa. «E lura vendain nus tut e daventain ritguns...», di l’emprim entusiasmà. «Uei, tge tgutg! Quant naìv es atgnamain? L’emprim stuain nus laschar crescher erva sur la chaussa fin che nagin n’ans tschertga pli. Ma fin là essan nus segirs en questa chasa, nagin na sa ristga en ina chasa da spierts!» Tuts dus sfrignan e stattan si. Sche quels dus savessan dals uffants en stiva...

Chapitel 11: In stgazi en tschaler ed ina figura naira en il guaud

Ils uffants observan co ch’ils radis da la glisch da giaglioffa giran tras il suler. Il tgeiel da glisch passa sur il telefonin e lura en stiva, fin ch’el sa ferma abruptamain e turna puspè sin il telefonin. «Uei, qua è in telefonin per terra! Insatge na constat betg en questa chasa!», di in dals laders cun faudas sin il frunt. «Ti na vegns betg a vulair dir che ti crais er en ils spierts che vivan sco ch’i para qua? Il natel è segiramain crudà or dals satgs che nus avain purtà en tschaler l’emna passada!», di l’auter um.

Ils uffants observan spaventads co ch’il telefonin ch’ha registrà tut il discurs svanescha en la giaglioffa dal lader che na guarda per fortuna betg pli precis sin l’apparatin. Els audan ch’ils umens avran ina porta en suler. Noelia dumonda da bass: «As regurdais vus d’ina ulteriura porta en suler?» Tuts scurlattan il chau. «Sche lain ir pli datiers e guardar tge che quels dus han en senn da far!», propona Silvana.

Protegids dal stgir sa ruschnan els davos il canapé e da là survesan els tut il suler. Ils umens èn londervi d’auzar in dals dus satgs tras in bural giu en tschaler! «Ah, quai era precis nua che mes chaun ha sgnuflà enturn, cura che nus eran en suler», scutina Dario tut stut. In dals umens glischa cun la lampa sin la stgala e l’auter porta il satg giu en la profunditad. In pau pli tard èn tuts dus svanids en tschaler e mo il tgeiel da glisch che sa muventa dat perditga da la preschientscha dals dus scrocs.

Ils uffants cumenzan a sa far or da la pulvra. Mo plaunet van las mattatschas ordavant. Silvana sto strair Dario per la mongia per ch’el na restia betg enavos. Tut para da gartegiar senza incaps fin che Andri pitga il schanugl cunter il canapé e dat in sbratg surd da la dolur. Sco petrifitgads restan tuts entamez la stiva.

«Tge era quai, has er udì?», aud’ins ina vusch sceptica si dal tschaler. «Jau vom a guardar», respunda l’auter. Robin reagescha sco il chametg ed imitescha il fin miaular d’in giat. Si dal bural aud’ins co ch’il lader sa volva puspè e di a l’auter: «Fauss alarm! Igl era mo in giat.» Levgiads sa mettan ils uffants puspè en moviment. Precautamain dat Andri ina giu per la spatla a Robin e mussa cun il polesch ensi ch’el haja fatg buna lavur. In suenter l’auter sa glischnan els sperasvi il bural avert en direcziun da la sortida.

Ils uffants vulan uss mo pli scappar uschè spert sco pussaivel e turnar a chasa. Gist cura ch’els arrivan tar la porta ed emprovan d’avrir ella senza canera, audan els tuttenina davos sai: «Uei, qua è propi insatgi! Ve subit!» In dals laders stat sut la stgala e glischa cun la lampa directamain en las fatschas spaventadas da Curdin ed Andri che sa chattan il pli datiers dal bural. «Halt, as fermai immediat!», sbragia il scroc e tira cun il maun liber sia pistola or da la tschinta.

Andri reagescha spert e serra cun in sfratg il viertgel dal bural. Silvana, alerta sco quai ch’ella è, mussa sin il buffet. «Spert! Gidai!» Cun forzas unidas als gartegi da strair il buffet sin il bural avant ch’ils laders arrivan d’al avrir. Uschia na pon quels betg sortir uschè spert. Il segund satg cun il butin dals laders stat anc en suler. El tanscha fin als chaluns dals uffants ed è grev sco in crap. Cura ch’els avran il satg per dar in’egliada sin ses cuntegn, sclingi e stgadaini ed in pèr cliniezs ed uras d’aur crodan ora.

Ma ils umens spluntan da sut ensi cunter il viertgel dal bural ed ins auda co ch’els blastemman. Ils uffants vulan mo pli ina chaussa: sa far or da la pulvra il pli spert pussaivel! Els stiran avert la porta-chasa che scruscha e sgrizia ed entschaivan a currer. Mo Noelia e Dario stattan anc adina là sco duas statuas e guardan cun buccas avertas sin il satg avert cun tut il cliniez d’aur. Andri sa volva, piglia Noelia per il maun e la stira cun sai or en la navaglia. «Dario, ve, dai!», sbragia el en da porta, cura che quel na sa mova anc adina betg. In pèr secundas pli tard curra er Dario sco in balurd suenter a ses camarats. Ses chaun al segua e bubla sco in nar, sco per proteger ils uffants dals laders.

Il stemprà da naiv furiescha anc sco avant. Ils uffants sa ferman in’urella. Els n’han anc adina nagin’idea en tge direcziun ch’els duessan scappar per arrivar salvs enavos a Marolas. Ma lura sa mida il giappar dal chaun da Dario tuttenina en in plirar agità. Examinond cun il nas il terren, curra il chaun en direcziun da la genna ed or da l’iert. Dario, che tegna anc adina la tschinta dal chaun, al segua. «Bain cler, el suonda ils fastizs dals laders ch’èn vegnids da la via che maina tras il guaud!», cloma Curdin ch’ha subit realisà tge ch’il chaun da Dario vuleva mussar. «Dai, suenter ad el!» «Gea, quai è nossa unica schanza d’arrivar enavos a chasa tras questa navaglia!», cloma Silvana e sbragia: «Spert, vegni!»

I n’è betg mo la navaglia ch’impedescha la vesida. Cunquai che l’atun è gia avanzà, cumenzi baud a far notg. Las conturas sa perdan e la cuntrada sa preschenta en ina glisch grischatscha. Ils uffants chaminan tras las navaglias tuts in davos l’auter suenter al chaun da Dario. Il chaun è en ses element e stira magari spert vi da sia tschinta. Ils uffants sin il prà avert sa protegian cun ils mauns cunter ils flocs da naiv che bischan directamain en lur fatschas. Igl è sco sch’els vegnissan tutgads da crappels. Gia suenter in pèr pass dolan lur mauns e lur fatschas. Ma la regurdanza als laders armads dat forza per ir vinavant. La naiv frestga tanscha uss gia quasi fin a la schanuglia ed igl è adina pli stentus d’avanzar.

Suenter in’urella che para in’eternitad sminan els insatge stgir en la navaglia. «Là davantvart entschaiva il guaud!», cloma Curdin che chamina il pli davant sper Dario ed il chaun. Sut las emprimas plantas sa ferman els cumplettamain senza flad. Gia per la segunda giada quest suentermezdi èn els currids uschè spert che las chommas tremblan. Be Curdin na senta natiralmain nagut ed el sto trair flad mo in zichel pli spert che uschiglio. «Nua essan nus qua?», dumonda Noelia. «Qua davantvart è la via che nus avain prendì oz suentermezdi per arrivar dal vitg si Cresta!», declera Silvana che sa regorda da quest lieu en il guaud.

Pauc avant ch’els arrivan puspè sin la senda ch’els avevan prendì curt suenter gentar, vesan els insatge cotschen. In pau giud via, en in pitschen foss, chattan els in pitschen auto cuvert cun in zichel roma. Ensemen observan ils uffants l’auto e scurlattan il chau. «Guardai qua, quai è damai l’auto zuppentà e camuflà uschè bain dals laders!», beffegia Andri. Noelia stat airi e contempla minuziusamain l’auto fin che Silvana bada ch’ella manca. Ella curra enavos tar Noelia e la stira per il bratsch. «Ve ussa!»

Curdin ch’è gia currì ordavant sa ferma andetgamain. El sa volva vers ses camarats e tschegna en direcziun da la via. Tge po el manegiar pomai? Là è insatge! «Dolur, dolur! Anc in lader!», cloma Andri. Tranter la chaglia cumpara en il lontan ina figura lunga vestgida tut en nair. Ils uffants guardan in l’auter plain tema. Duessan els turnar en direcziun da la chasa dals spierts u sa zuppar en il guaud? La figura para d’avair vis els e cumenza tuttenina a gesticular e far segns cun la bratscha. Da bass aud’ins: «lia, ia, in, ana, io, in». Tge duess quai muntar? «Uei», di Noelia cun in surrir levgià. «Quai è bain signur Valentin! El ans cloma!»

Levgiads curran tuts ensemen encunter a signur Valentin fin ch’els arrivan tar el. Damai ch’el porta in chapè da plievgia ed ina gronda pelerina naira cun chalzeruns da muntogna, n’al han els ditg betg reconuschì. «E ti avevas gia tema ch’i fiss in lader!», beffegia Curdin e dat per spass in stumpel ad Andri. Andri vegn tut cotschen e perquai che nagina resposta indifferenta na vegn endament ad el, guarda el per terra.

«Finalmain hai jau chattà vus!», cloma signur Valentin tut cuntent. «Ma pertge duess jau esser in lader...?» Avant ch’el po dumandar a fin, al interrumpa Silvana. Ella emprova da declerar a signur Valentin tge ch’è tut capità. Ma signur Valentin fa curt process. «Nagin baterliez, uss turnain en chasa da scola, là èsi chaud!» Cun pass sperts turnan els e signur Valentin en chasa da scola, nua ch’els vegnan beneventads d’ina stanza bain stgaudada.

Chapitel 12: Tut quai è propi vair!

Els èn tschentads tuts ensemen enturn la gronda maisa en l’entrada da la chasa da scola. «Bain, uss vuless jau savair exactamain tge ch’è schabegià!», cumonda signur Valentin. Tuts cumenzan a raquintar e gesticular en ina. Il scolast interrumpa immediat: «Na, na, mo plaun, uschia na va quai betg! Silvana, raquinta ti tge ch’è capità e daco che vus avais cret che jau saja in lader!»

Silvana raquinta l’entira istorgia e signur Valentin guarda tut sceptic sin sia 5avla classa. Cura che Silvana raquinta dals dus scrocs, l’interrumpan ils auters adina puspè per agiuntar lur observaziuns – malgrà l’admoniziun dal scolast. Signur Valentin lascha girar ses sguard d’in scolar al proxim, sia survantscheglia dretga auzada mussa ch’el na crai betg propi quai che ses scolars al raquintan. «Ma Robin ha aposta filmà tut cun ses telefonin!», emprova Silvana desperadamain da persvader anc ina giada il scolast ch’els hajan raquintà la spira vardad. «Gea, gea, e per cas è gist quel telefonin cun tut las emprovas vegnì engulà!», di signur Valentin e guarda da quai sceptic en il rudè. «Bain, bain, ina banda da laders en la chasa da spierts, stgazis d’aur e dus scrocs enserrads», marmugna el e squassa il chau. Ils uffants al guardan confus e rogan il scolast da crair lur raquint.

Dario smatga ils lefs in sin l’auter e tira en il flad sco per dar curaschi a sasez. El tanscha il maun en la giaglioffa da sia giacca e – cling, cling, clong – crodan in’ura d’aur e dus anels da diamants or da ses maun sin la maisa davant el. Tuts drizzan simultanamain ils egls vers Dario. Il scolast daventa tut sblatg. Dario vegn tut cotschen. Signur Valentin enclegia cun ina giada che l’istorgia correspunda a la vardad e ch’el sto crair als uffants. Senza in ulteriur pled sa volva el, va en la stanza da scolasts e telefona a la polizia.

Cura che dus policists da la Polizia chantunala arrivan a la chasa da scola per discurrer cun ils uffants, èn tuts tschentads davos ina gronda scadiola tschigulatta chauda. Ins ha infurmà ils geniturs ch’èn vegnids er els en chasa da scola. La mamma dad Andri ha lura l’emprim fatg insatge chaud da baiver per ils uffants en la cuschina da la scola. Ils policists vulan savair precis tge ch’è schabegià. Silvana raquinta uss si’istorgia la segunda giada ed ella na vegn betg pli interrutta dals conscolars. Er ils geniturs taidlan spaventads tge ch’è capità cun lur uffants.

Els vegnan quietads dal rapport dals policists che raquintan ch’ins haja gia chattà ed arrestà ils laders en il tschaler da la Chasa Millirosas. I sa tractia vairamain da dus scrocs ch’ins haja tschertgà ferventamain dapi dis. Il di avant hajan els assaglì e sblundregià cumplettamain ina bischutaria a Cuira. Els sajan er responsabels per divers auters assagls en la regiun. Ils dus policists engrazian en num da la Polizia chantunala als uffants per lur agid.

«Quai è stà fitg curaschus da vus co che vus avais trumpà e serrà en ils dus canagls!», di il pitschen dals policists. L’auter dat dal chau ed agiunscha: «Igl è stà fitg prudent da tschertgar susta en questa navaglia. Cun questa nauscha vista èsi privlus, il risico da crudar en la chavorgia è grond. Quai avais vus fatg fitg bain!» Els pacheteschan en il satg da plastic transparent il cliniez ch’è anc adina davant Dario sin maisa. Quai saja material da cumprova fitg impurtant, din els e sa mettan en viadi a Cuira.

Chapitel 13: Nagins spierts. U forsa tuttina?

Cura ch’ils policists èn sparids, discurran tut ils uffants a medem temp si per lur geniturs. Tuttenina cloma Silvana dad aut: «Uei!», uschia che tuts taschan en ina. «Noelia, n’has ti betg raquintà si Cresta ch’ins haja observà quest ultim temp glischs e vuschs en la chasa dals spierts?» Noelia rubaglia il frunt e di: «Gea, quai hai jau udì.» Ella targlina in’urella ed agiuntescha: «Ma lura n’eran quai gea betg spierts, quai eran ils laders ch’han inspectà la chasa!» «Pia na datti gnanc spierts», resumescha Andri e guarda enturn tut triumfond. Ils uffants èn dischillus, ma er in zichel levgiads.

Dario è sa remess puspè dal tuttafatg e raquinta sco ina cascada e na chala betg da charsinar ses chaun. Robin stat tschentà tut cuntent tranter ils auters uffants. Il sguard da Noelia sa perda puspè ina giada en il lontan ed ella di da bass: «Cotschen...», sco en in siemi cun in surrir sin ils lefs. «Tge cotschen?», dumonda Silvana. «Cotschen sco l’auto en il guaud», chantina Noelia. «Geaaa?» Silvana sa dumonda sche Noelia saja anc tut normala. «Precis uschè cotschen sco l’auto en il guaud vegn jau a malegiar mias unglas la proxima giada!» Silvana revolva ils egls. «Ma di, tge madamina...», beffegia ella e fa sco sch’ella observass sias atgnas unglas. Lura ston tuttas duas rir.

Intgins dis suenter èn las chasas da Marolas che stattan stretgamain ina vi da l’autra anc adina cuvertas da naiv. L’enviern è arrivà definitivamain en la val ed ha surtratg ils prads, las vias e las chasas cun ina grossa vetta da naiv.

Igl è schabegià bler ils ultims dis. Ils geniturs da Robin han decis da cumprar la Chasa Millirosas, da la renovar e dad ir ad abitar là cun lur figl. Robin è tut agità, tuts vegnan ad envilgiar el: el po abitar en in’anteriura chasa da spierts! Ils conscolars da Robin pon natiralmain gidar cun las lavurs da renovaziun ed èn gia uss mo fieu e flomma da pudair visitar el en la chasa dals spierts.

Robin ha er puspè survegnì ses telefonin da la polizia. Las scenas filmadas eran bain in zichel sombras, ma ellas èn tuttina stadas impurtantas sco material da cumprova per la condemnaziun dals dus scrocs. Il telefonin n’ha betg propi mancà a Robin quels dis ed el al dat uss gugent ad Andri per giugar. El sez preferescha da far battaglias da ballottas da naiv cun Silvana e Curdin cunter quels da la 6avla classa. Andri perda spert ses interess per il telefonin e participescha era.

Lur gieu vegn interrut d’in ferm tschivel da signur Valentin. «As preparai, scolars, en tschintg minutas partin nus!» Tut agitads laschan els star las ballottas da naiv e curran per lur satgados gia pachetads. Per ina notg fan els in viadi en il vitg vischin. «Quai è grondius che nus dastgain durmir tar tes geniturs en l’hotel!», di Curdin plain reconuschientscha a Robin ed al dat ina giu per la spatla. «Gea, as imaginai, lura pudain nus puspè...», commentescha Dario tut cuntent e fa sigls enturn Robin. Avant ch’el po finir sia frasa dumonda Andri sco sch’el fiss snuaivel spaventà: «Uei, e tge faschainsa sch’i dat er là spierts?» Tuts rin. Silvana dat ina cundunada ad Andri. «Ti tabalori!»

Indicaziuns bibliograficas

Susan Rupp. In chasti cun consequenzas. Meds d’instrucziun dal Grischun. Splerins. Cudesch da lingua per la 5avla classa, commentari 2, p. M2.1a-m. Maletg da cuverta: PD via Pixabay. Tut ils dretgs d’autur(a) / chasa editura resalvads. Ediziun epub: www.chattà.ch (2015).