Davart l’Africa dal Sid datti bleras istorgias da raquintar. Era istorgias ch’han da far insatge cun la Svizra. Quest dossier tematic ha realisà swissinfo.ch a chaschun dal Campiunadi mundial da ballape 2010 en l’Africa dal Sid.

In grev chapitel svizzer en l’Africa dal Sid

Per Nelson Mandela era in’economia che funcziuna pli impurtanta che las sancziuns da la Svizra

Avant 20 onns, ils 11 da favrer 1990, è Nelson Mandela vegnì relaschà da la praschun suenter 27 onns ed è vegnì elegì president da l’Africa dal Sid sco emprim nair. La Svizra ha applaudì, schebain ch’ella aveva collavurà ditg cun il reschim d’apartheid.

«Il commerzi è stà pli impurtant ch’ils dretgs umans», è stà il facit dal project dal Fond naziunal svizzer ‹Relaziuns Svizra - Africa dal Sid› (PFN 42) ch’è vegnì preschentà l’october 2005.

Ils istorichers participads han confermà quai ch’il moviment cunter l’apartheid crititgava gia dapi decennis: entant che la Svizra ha condemnà uffizialmain il reschim d’apartheid a Pretoria dapi l’onn 1968, decretà il 1963 in embargo d’armas e restrenschì a partir dal 1974 las investiziuns per l’Africa dal Sid, ha l’economia privata fatg fin la fin dals onns 1980 bunas fatschentas cun il pajais pli e pli isolà sin champ internaziunal.

In embargo senza effect

Ultra da quai na cumpigliava l’embargo d’armas nagin material che vegniva fabritgà en licenza a l’exteriur. Uschia eri simpel da guntgir l’embargo.

Excepziuns hai era dà en il rom da la restricziun da las investiziuns: investiziuns sut 10 milliuns francs n’eran betg pertutgadas. Quai ha gì per consequenza ch’investiziuns da 9,5 miu. francs èn daventadas adina pli frequentas.

La Svizra ha collavurà stretgamain cun il reschim d’apartheid. Questa collavuraziun cumpigliava tranter auter il barat da pilots d’armada, inscunters regulars dals dus servetschs secrets e furniziuns da material per las sis bumbas atomicas ch’il reschim d’apartheid laschava construir.

Statisticas sfalsifitgadas

Sandra Bott ch’ha examinà en il rom dal PFN 42 las relaziuns economicas tranter la Svizra e l’Africa dal Sid discurra d’«interess vicendaivels fitg ferms dals dus pajais». La Svizra haja dà signals plitost confidents e politics al reschim d’apartheid.

Per la perscrutadra n’èn ils resultats dal PFN 42 stads nagina surpraisa. Tuttina è ella stada surstada da la dimensiun ch’ha gì il commerzi da las bancas svizras cun aur da l’Africa dal Sid. U era dal fatg che las autoritads federalas han laschà ‹stritgar› la Svizra l’onn 1968 da las statisticas da la Banca centrala sidafricana davart ils moviments da chapital a l’exteriur.

«L’ambassadur svizzer a Pretoria ha constrenschì per incumbensa dal Departament federal da l’exteriur la Banca centrala da sfalsifitgar sias statisticas», di Sandra Bott. «Uschia na figuravan ils singuls pajais betg pli a moda explicita, mabain cumparevan sulettamain en las categorias ‹dollar› u ‹sterling›. Grazia a quest tric è la Svizra vegnida classifitgada sco ‹Europa restanta›».

Access scumandà

Datti anc autras surpraisas? Talas fissan franc stadas pussaivlas, sch’ils perscrutaders avessan dastgà terminar lur lavur. Ma als istorichers dal program da retschertga 42+ è l’access a documents impurtants stà scumandà a partir dal cumenzament da lur mandat l’onn 2001.

Il Cussegl federal ha p.ex. tralaschà d’ordinar a las interpresas activas en l’Africa dal Sid d’avrir lur archivs. Betg da smirvegliar che las firmas n’han mussà praticamain naginas actas.

En ils archivs publics han ils experts almain pudì prender invista en ils documents fin l’onn 1971. Quai sin fundament da la clausula, tenor la quala las actas ston vegnir fatgas accessiblas suenter 30 onns.

La dumonda per in’avertura pass a pass dals archivs fin il 1990 è però stada cuntraproductiva, perquai ch’il Cussegl federal ha augmentà senza far lungas l’obligaziun da tegnair sut clav documents confidenzials da 30 sin 40 onns.

L’argumentaziun da Berna: las firmas svizras pudessan uschiglio vegnir smanatschadas da numerus plants collectivs. Franz Blankart, dal 1986 fin il 1998 secretari da stadi per il commerzi cun l’exteriur, sustegna quest’optica.

«En ils Stadis Unids da l’America ristga glieud da fatschenta ch’era pli baud activa en l’Africa dal Sid anc adina process. Quai vala schizunt per il stadi», precisescha l’anteriur diplomat d’emprima classa.

Las organisaziuns nunguvernamentalas èn dentant anc oz da l’avis che la Regenza svizra haja cedì a la pressiun da l’Associaziun svizra da banchiers e da l’associaziun tetgala economica économiesuisse.

Il pais da las sancziuns

I resta la dumonda cardinala: ha la Svizra contribuì a la prolungaziun da l’apartheid en l’Africa dal Sid, perquai ch’ella ha refusà da resguardar las sancziuns da l’ONU?

Tuttina sco ils blers economs èn er ils istorichers sceptics quai che reguarda l’effect da sancziuns. Perquai respundan els a la dumonda survart cun in na.

Qua intervegnan las organisaziuns nunguvernamentalas. «Las conclusiuns concernent las sancziuns n’èn betg cumprovadas. Ellas correspundan però tant a las explicaziuns politicas giavischadas sco er a las posiziuns da las bancas grondas», scriva per exempel la Decleraziun da Berna (DdB).

La resposta da Franz Blankart è pli differenziada. A dus inscunters l’onn 1992 al haja ditg il futur president Mandela ch’i na saja insumma betg stà in problem per el che la Svizra haja bandunà las retschas. «El m’ha ditg ch’el dovria in’economia che funcziunia e betg in’economia falombra», sa regorda Franz Blankart.

Marc-André Miserez, swissinfo.ch

La squadra naziunala abitescha lunsch davent da la realitad sidafricana

Squadra svizra da ballape

In cumplex d’hotels luxurius, in’ura d’auto davent da Johannesburg, è la basa da la squadra naziunala svizra da ballape per il Campiunadi mundial. Ina visita a Vanderbijlpark quatter mais avant il tschivel d’entschatta.

«Jau hai gist survegnì la bandiera svizra che vegn a sgulatschar il zercladur sin il tetg da noss hotel»: Linda de Caires, la responsabla da marketing dad Emerald Resort & Casino, è en il setavel tschiel.

E quai cun buna raschun: dals 31 da matg fin ils 30 da zercladur è sia chasa gia cumplettamain occupada. L’Associaziun svizra da ballape (ASB) ha numnadamain reservà tut las 77 chombras disponiblas.

L’hotel da quatter stailas, in’ura davent da l’eroport da Johannesburg, porscha als giugaders naziunals da la Svizra tut quai ch’i dovra per in segiurn il pli empernaivel pussaivel: vastas zonas verdas per tancar energia, in curtin zoologic, in parc d’aua, in implant da minigolf e da bowling e schizunt in casino che tutga tar ils pli renumads dal pajais.

Quai è franc ina buna chaschun per Alex Frei e cumpagnia d’augmentar lur premias.

Ina notg en quest ambient quiet e luxurius custa en media 1700 rand (var 240 francs). Il quint per l’ASB vegn a muntar a bunamain 500 000 francs, era sche Linda de Caires na vul betg confermar questa cifra.

«Bleras autras squadras, tranter auter in pèr equipas favurisadas sco la Brasilia u l’Argentinia, èn medemamain stadas interessadas. Ma nus essan fitg ventiraivels da dastgar beneventar ils Svizzers – glieud pretensiusa e professiunala. Quai è in bel mussament per l’aut nivel e la qualitad da noss stabiliments.»

Nagina fortezza isolada

Las quatter salas da conferenza da l’hotel vegnan transfurmadas en stanzas da sedutas e da pressa. Var tschient schurnalists svizzers vegnan ad abitar en bungalows ch’èn sparpagliads en l’immens parc da l’hotel.

Cuntrari a las temas da tschertas medias vegnan ils giugaders svizzers ad esser absolutamain segirs durant il Campiunadi mundial, sco quai che conferma Linda de Caires.

«En collavuraziun cun la FIFA e las autoritads localas èn vegnidas prendidas tut las mesiras necessarias. L’Emerald Resort na vegn betg a sa preschentar sco ina fortezza. L’access a l’hotel è sa chapescha limità als commembers da la squadra naziunala svizra ed a lur confamigliars, il casino e las ulteriuras attracziuns restan però avertas per la publicitad durant l’entir temp.»

Ils giugaders vegnan a trenar radund in kilometer davent da l’hotel en il stadion dal campus da l’Universitad da Vaal. Per il mument n’èsi betg anc pussaivel da giugar sin il pastget e la tribuna sto vegnir renovada.

Ma Hannes Hattingh, il responsabel per ils stabiliments, garantescha cun ferm accent afrikaans che las lavurs vegnian prest a cumenzar. «Per il campiunadi mundial vegn tut ad esser pront. Var in milliun rand (150 000 francs) han la citad e la FIFA investì en quest stadion da trenament.»

Numerus aspectaturs

Il public po guardar ils trenaments, premess che la direcziun da la squadra svizra na decidia nagut auter. La Regenza ha ordinà da serrar las scolas durant il campiunadi mundial, per che la giuventetgna sidafricana possia suandar las partidas, ma era per stgargiar il sistem da traffic. Ins quinta cun grondas fullas enturn l’areal da trenament.

Per il mument san ils pli paucs dals 220 000 abitants da la citad da Transvaal che la squadra naziunala svizra vegn a prender quartier tar els.

In da quels è era Daniel che lavura per 100 rand (15 francs) per di sco ortulan en l’Emerald Resort & Casino. Ni el ni ses collegas n’hajan fin uss udì insatge.

«Jau emprov da spargnar e vuless guardar in matsch dals ‹Bafana Bafana› en il Soccer City Stadium a Johannesburg. Ils bigliets ils pli bunmartgads custan 500 rand. Jau na sai betg anc, sche jau vegn da rabitschar ensemen ils raps», exprima Daniel ses dubis.

El è in fan dals Sundowns, ina squadra ch’è actualmain sin il segund plaz dal campiunadi sidafrican. In bigliet per ina partida da questa liga custa main che 20 rand (3 francs).

La Costa d’Ivur, betg la Svizra

Er en il township da Sharpeville, al nord da la citad, n’è l’infurmaziun betg anc arrivada.

In suentermezdi normal durant l’emna inscuntr’ins en la ‹Rock Bar› in bun tozzel giuvenots da rampun, davent da la miseria quotidiana e da la dischoccupaziun.

Lur fatschas èn plain nattas, qua e là manca in dent e lur cunfar inspirescha pauca confidenza.

Els conferman tuts ch’els sajan gronds fans da ballape. «La Costa d’Ivur e Didier Drogba vegnan ad esser qua», cloman els entusiasmads. Meglier ditg en il Riverside, l’auter cumplex d’hotels luxurius da la citad.

Forsa fai ussa tuttina la currella en il township ch’ils Svizzers vegnan, pertge che la preschientscha d’in schurnalist dal vest è vaira nunusitada.

«Vus pudais dir als fans svizzers ch’els na stoppian betg avair tema. Nus n’essan betg criminals», din els ed in evochescha il passà: «Savais Vus tge ch’è capità qua il 1960? N’emblidai betg da raquintar quai!»

Avant 50 onns ha la polizia abattì a moda sanguinusa ina demonstraziun paschaivla cunter las leschas da passaport discriminantas. A Sharpeville hai dà 69 morts. Questa mazzacra ha provocà immensa sgarschur e protests internaziunals.

La fin dal reschim d’apartheid cun la liberaziun da Nelson Mandela avant 20 onns, la gronda festa da ballape e la preschientscha da las squadras naziunalas da la Svizra e da la Costa d’Ivur laschan emblidar per in pèr emnas il dir mintgadi.

En in pajais nua che bunamain la mesadad da la populaziun sto vegnir a chantun di per di cun main che dus dollars, separa in foss l’Emerald Resort & Casino ed il township da Sharpeville.

Samuel Jaberg, Vanderbijlpark, swissinfo.ch

«I renda d’esser criminal en l’Africa dal Sid»

La criminalitad è in dals quitads principals en l’Africa dal Sid

La criminalitad è in dals quitads principals en l’Africa dal Sid, il pajais ospitant dal Campiunadi mundial da ballape da quest onn. Johan Burger da l’Institut per studis da segirezza a Pretoria preschenta in’analisa davart la violenza indigena che turmenta il pajais.

La provinza Gautong, la pli impurtanta regiun economica da l’Africa dal Sid, patescha d’ina menda acuta: la criminalitad. A Johannesburg, la pli gronda citad dal pajais, vegnan commess fin deschset mazzaments a di.

La paranoia da segirezza ch’accumpogna questa menda reala è spectaculara. Ils mirs da protecziun che circumdeschan las chasas da la classa d’amez disponan savens d’ina protecziun supplementara cun in cabel electronic.

Avant ch’ins po entrar en ina chasa ston ins per regla avrir quatter u tschintg ischs cun differentas clavs.

A Pretoria, nua che sa chatta la sedia da la Regenza, èn ils edifizis da persunalitads impurtantas circumdads da pliras barrieras segiradas cun electricitad. Savens èn ellas fin 10 meters autas. Mintgatant vegnan ellas schizunt separadas d’in foss che vegn illuminà la notg.

Johan Burger lavurava antruras sco policist. Oz lavura el en l’Institut per studis da segirezza. L’institut, che giauda en l’Africa dal Sid ina gronda credibladad, è independent e vegn sustegnì finanzialmain da la Svizra.

swissinfo.ch: Pertge è la societad en l’Africa dal Sid uschè violenta?

Johan Burger: Per mai datti duas explicaziuns principalas. L’emprima sa referescha a l’istorgia da noss pajais marcada da violenza. Durant decennis essan nus stads involvids en conflicts, era sur noss cunfins ora. Blers giuvens militants dals moviments da liberaziun nairs han absolvì in trenament militar.

Pir dapi il 1994 viva l’Africa dal Sid uffizialmain en pasch. Numerusas armas circuleschan però anc adina. Nus avain constatà che blers dals gronds delinquents han frequentà in tal trenament militar.

L’auter factur decisiv è il foss tranter ils ritgs ed ils povers che daventa pli e pli grond. Las spetgas d’ina gronda part da la populaziun na vegnan betg adina ademplidas.

Dapi var 20 onns empermett’ins a las abitantas ed als abitants dals townships il provediment cun aua ed electricitad e l’access ad in’existenza degna. Ma i na capita nagut. Sa chapescha che la frustraziun evochescha violenza.

swissinfo.ch: Sa sviluppa la criminalitad sin fundament da la povradad?

Johan Burger: En mintga cas quai che pertutga ils enguladitschs. En il rom d’in studi che nus avain fatg en l’ambient da giuvens laders avain nus pudì constatar che la maioritad n’era gnanc conscienta d’avair commess in act punibel.

Sche Vus vivais ad Alexandria, in pover township en il nord da Johannesburg, e vesais mintga di ils vehichels champesters luxurius che charreschan vers Sandton – in dals quartiers ils pli ritgs da la citad – schais Vus a sasez ch’era Vus hajas merità in toc da la turta. Il pli simpel survegnis Vus quel cun violenza.

swissinfo.ch: Co po l’Africa dal Sid surventscher quest problem?

Johan Burger: Quai na vegn betg ad esser simpel. Ins sto meglierar las cundiziuns socio-economicas per la gronda part da la populaziun, però porscher il medem mument ina clera resposta concernent la criminalitad.

Da preschent è il sentiment d’esser nunchastiabel enorm: intgins criminals concedan d’avair commess passa tschient enguladitschs avant ch’ins als ha arrestà. Il scleriment da crims è crudà sin in nivel ridicul.

Ins sto partir dal fatg ch’i renda d’esser criminal en l’Africa dal Sid. Sche Vus engulais dus vehichels al mais, pudais Vus gia far in bun gudogn.

swissinfo.ch: Signifitga quai che la polizia na fa betg sia lavur?

Johan Burger: Ins ha augmentà ils ultims diesch onns il dumber da persunal da la polizia per 60 000 persunas, cunzunt en vista al Campiunadi mundial da ballape. Dentant mo paucas da quellas èn ablas da far in’investigaziun.

Vitiers vegn che la polizia sidafricana ha pers ils ultims onns bler persunal versà. Per survegnir posts cun responsabladad ston ins avair la dretga colur da la pel. Las abilitads èn main impurtantas. Blers policists alvs han bandunà questa instituziun, sco jau era.

Ins di ch’ins na meglierescha betg in sbagl cun l’agid d’in auter. Ins avess stuì chattar in cumpromiss tranter la discriminaziun positiva necessaria e la garanzia da las cumpetenzas.

L’auter quità principal pertutga las firmas da segirezza privatas, per las qualas lavuran passa dus terzs (420 000) da las persunas da segirezza dal pajais (inclus la polizia). En plirs cas èsi sa mussà ch’ils agents sezs commettan ils enguladitschs. Empè da schliar il problem vegn el mo engrondì.

swissinfo.ch: Mintg’onn vegnan mazzadas en l’Africa dal Sid passa 18 000 persunas. Tgi èn las unfrendas?

Johan Burger: Las unfrendas èn en emprima lingia giuvens nairs tranter 18 e 25 onns. Prest 80 pertschient dals mazzaments vegnan commess en l’ambient famigliar u en il circul d’enconuschents pli stretg.

In studi realisà en il township da la provinza dal Cap dal Nord ha mussà ch’ils acts da violenza vegnan cunzunt commess las fins d’emna. Las persunas che vegnan mintgamai pajadas a l’emna turnan da la lavur, baivan sturn e vegnan a pugn. Perquai ch’i circuleschan anc bleras armas da fieu, fineschan talas charplinas savens fatalmain. En general èn ils nairs pli savens unfrendas d’acts da violenza ch’ils alvs.

swissinfo.ch: Blers fans na vulan betg ir al Campiunadi mundial da ballape en l’Africa dal Sid. Ston els effectivamain temair da betg esser segirs?

Johan Burger: Jau sun persvas che l’Africa dal Sid è in lieu segir durant il Campiunadi mundial da ballape. Las autoritads han preparà tut ils meds necessaris per defender tut las smanatschas.

Ils fans duain però esser attents, cunzunt sin las vias en vischinanza dals stadions. Ils enguladitschs sin via muntan a 60 pertschient da tut ils enguladitschs cun violenza.

Jau hai per exempel cusseglià als fans ollandais da trair or e metter davent lur tricot, cura ch’i bandunan il stadion. Igl è nunnecessari da s’exponer demonstrativamain sco turist ch’ha eventualmain blers raps en satg.

Samuel Jaberg, Pretoria, swissinfo.ch

Lavurar per il Campiunadi mundial grazia a la Svizra

Grazia a la SSACI pon Luvene, Kgomotso, Napoleon e Lesego far ina scolaziun pratica sin il sectur da mecanica da precisiun tar ina firma tudestga a Johannesburg

Uffizialmain èn 51% dals giuvenils sidafricans senza lavur. En realitad però è la quota da dischoccupaziun tranter la populaziun naira bler pli auta. Organisaziuns d’agid al svilup ed interpresas svizras sa stentan da mitigiar questa situaziun sociala explosiva.

«Questa lavur m’ha regalà nova confidenza en mamez. Avant aveva jau pers tutta stima da mamez. Jau spetgava mo anc ch’il di giaja a fin ed evitava da patratgar a damaun.»

Lucky Letsobe da 24 onns è in giuven legher e luc. Almain dapi ils 8 da zercladur da l’onn passà. Quel di ha el numnadamain cumenzà si’activitad professiunala en il City Lodge, in hotel da trais stailas a Sandton, il quartier il pli hip da Johannesburg.

Al ha ses prenum purtà cletg? Forsa bain in zic en in pajais, nua che bunamain 70% da la populaziun naira è senza lavur suenter la scola obligatorica.

Era tar Lucky è quai stà uschia: «Per intgin temp hai jau pudì frequentar ina scola cun accent tecnic. Cunquai che jau na pudeva betg pli pajar las taxas d’inscripziun ed ils custs da transport, hai jau alura stuì smetter la scolaziun.»

Il 2009, suenter plirs onns difficils, ha il giuvenot, grazia al Campiunadi mundial da ballape da 2010, survegnì la pussaivladad da far ina scolaziun pratica en il sectur turistic. Questa stad quinta l’Africa dal Sid cun tschientmillis visitaders.

5000 giuvenils scolads

Il project è vegnì organisà da la ‹Swiss South-African Cooperation Initiative› (SSACI), in partenadi privat-public tranter la Direcziun da svilup e da collavuraziun (DSC) e radund quindesch interpresas, per gronda part svizras.

Dapi il 2001 ha la SSACI gia finanzià per 5000 giuvenils scolaziuns praticas en ils pli differents secturs, sco il mastergn da miradur u da scrinari, la mecanica da precisiun u l’electricitad.

Cura ch’els han terminà lur scolaziun, n’han ils giuvenils per regla nagina fadia da chattar ina lavur, perquai che las enconuschientschas specificas acquistadas èn adattadas als basegns dal martgà local.

«Il drama economic da l’Africa dal Sid», declera Ken Duncan, manader da la SSACI, «è che la dischoccupaziun dals giuvenils ha cuntanschì in nivel catastrofal, entant che las interpresas tschertgan desperadamain forzas da lavur qualifitgadas.»

Il 2009, durant la crisa, ha l’economia sidafricana pers in milliun plazzas da lavur, stima Ken Duncan. Pertutgada è stada ina gronda part dals giuvenils tranter 18 e 26 onns.

Il medem temp ha in’enquista annuala da Price Waterhouse Coopers mussà che la mancanza da forzas da lavur qualifitgadas è il pli grond fastidi da las interpresas sidafricanas – e quai gia per la terza giada en successiun.

Aids e criminalitad

La dischoccupaziun da giuvenils en l’Africa dal Sid è in factur social explosiv e pudess periclitar l’equiliber oramai fragil da l’era suenter l’apartheid.

Quai demussan ils tumults che sa manifesteschan puspè en ils quartiers dals povers. Adina pli savens èn quels il tema principal da las emissiuns da novitads.

Aids e la criminalitad èn las consequenzas las pli evidentas e dramaticas da questa dischoccupaziun generala.

«In uman giuven che lavura fiss bler pli disciplinà ed organisà. Quai reduciss per franc ses cumportament da ristga», affirmescha Ken Duncan.

«Displaschaivlamain è in da tschintg giuvenils che nus recepin en noss program gia HIV-positiv. En diesch onns sa sbassa l’aspectativa da vita per diesch onns. Las consequenzas demograficas da la malsogna vegnan ad esser dramaticas per l’avegnir da l’economia sidafricana.»

Quests problems èn stads il tema en in curs d’infurmaziun da quatter emnas che Lucky Letsobe ha frequentà avant la scolaziun pratica da 16 emnas. Era quai fa part da la scolaziun, gist sco l’emprender ad enconuscher las differentas professiuns da la hotellaria. Omadus curs èn vegnids sustegnids finanzialmain da la SSACI.

Dar in bun exempel

Il giuvenil ha entant pudì persvader ses patruns: els al han offert in’occupaziun fixa en il café dal cumplex d’hotel.

«Era sche la rata d’occupaziun per glieud scolada en la pratica è pli bassa che quella dal sectur tecnic, porscha il turissem tuttina nundumbraivlas pussaivladads per glieud giuvna cun pauca qualificaziun professiunala», accentuescha Ken Duncan.

Il sistem da scolaziun e da furmaziun professiunala patescha anc oz da las largias enormas ch’il sistem d’apartheid ha laschà enavos. La SSACI na vul però tuttavia betg anticipar las stentas da la Regenza sidafricana.

«L’Africa dal Sid ha resursas natiralas en abundanza. Quai che manca èn forzas da lavur qualifitgadas. En Svizra èsi gist il cuntrari. Nus sperain che la lavur che nus faschain qua sin in pitschen stgalim servia a las autoritads localas sco exempel.»

Samuel Jaberg, Johannesburg, swissinfo.ch

«In campiunadi mundial da ballape dal tuttafatg auter che quels avant»

L’ambassadur George H. Johannes vesess gugent in final tranter l’Africa dal Sid e la Svizra...

Il countdown per il Campiunadi mundial da ballape en l’Africa dal Sid ha cumenzà. En ina discussiun cun swissinfo.ch declera l’ambassadur sidafrican a Berna tge che quest eveniment grond signifitga ord vista politica ed economica per il pajais al Cap. Però er il ballape sco tal è per el in tema.

Ils 11 da zercladur cumenza il Campiunadi mundial da ballape en l’Africa dal Sid. El dura in mais e va a fin ils 11 da fanadur cun il final. La Svizra gioga ses emprim gieu da gruppa ils 16 da zercladur cunter la Spagna.

George H. Johannes, dapi in onn ambassadur da l’Africa dal Sid en Svizra, considerescha il Campiunadi mundial da ballape sco ina schanza enorma per ses pajais – betg mo en il sectur da ballape. Ed en il final giavischa el l’Africa dal Sid cunter la Svizra...

swissinfo.ch: L’Africa dal Sid ha empermess «il meglier Campiunadi mundial da ballape da tut ils temps». La prevendita da bigliets n’è però fin ussa betg uschè buna sco spetgà, almain a l’exteriur. Pudess il Campiunadi mundial daventar in flop?

George H. Johannes: Nus n’empermettain betg «il meglier Campiunadi mundial», mabain «il Campiunadi mundial da ballape il pli spezial». I vegn a reger in’atmosfera africana, in ambient particular cun nossa cuntrada particulara. Il Campiunadi mundial vegn ad esser auter che tut ils auters.

Areguard la vendita da bigliets: a l’exteriur han ins vendì gia in mez milliun cartas. Nus avain il problem che betg tut ils umans en l’Africa dal Sid possedan ina carta da credit perquai ch’els èn memia povers. Ma la glieud po spargnar ils daners e pajar il bigliet cash. Entant è la Fifa s’adattada a questa situaziun: ussa pon ins era cumprar in bigliet senza carta da credit, quai vegn a dar ina chatscha sin las cartas.

swissinfo.ch: La construcziun u renovaziun dals diesch stadions ed ils gronds projects d’infrastructura (vias, plazzas aviaticas, trajects da viafier) han custà milliardas da francs. Po l’Africa dal Sid sa prestar quai?

George H. Johannes: Ils daners vegnan da la cassa dal stadi, nus n’avain stuì emprestar nagins daners da bancas. Nus avain damai construì noss stadions e realisà noss projects d’infrastructura cun noss agens daners.

Intgins stadions èn era vegnids finanziads dal sectur privat, d’interpresas da construcziun tudestgas, cun agid da tecnicists ed architects svizzers.

swissinfo.ch: Tge spetga l’Africa dal Sid dal Campiunadi mundial – ord vista economica e politica?

George H. Johannes: Politicamain impurtant è che l’entir continent african è participà al process dal Campiunadi mundial. Sch’ins guarda sin ils gronds clubs en l’Europa, pon ins vesair ch’i giogan quasi dapertut ballapedists africans. Quels procuran per ina part considerabla dal success da questas squadras europeicas – a donn e cust da l’Africa. Quai è in problem politic: blers ballapedists talentads bandunan l’Africa e van en l’Europa perquai che là existan las resursas finanzialas.

Cun il Campiunadi mundial avain nus ussa l’entira Africa reunida. Il ‹pessimissem african› politic vegn mess a chantun e la glieud po ussa vesair l’Africa per l’emprima giada cun auters egls. Quai n’è betg in’Africa dependenta, nua che la glieud batlegia per agid, mora da la fom. La glieud che vegn al Campiunadi mundial en l’Africa dal Sid vegn ad emprender ad enconuscher ina da las naziuns las pli pussantas e stabilas dal continent african, in gigant economic.

Avant las emprimas elecziuns democraticas dal 1994 en l’Africa dal Sid suenter l’apartheid temevan quasi tuts ch’il pajais rumpia dapart – quai che n’è betg succedì.

Dal punct da vista economic è l’Africa dal Sid lunsch ordavant als auters pajais dal continent. Las investiziuns en ils secturs da la scolaziun, da la sanadad e da l’infrastructura èn grondas e correspundan a las finamiras dal millenni da l’ONU. I dat novas plazzas da lavur avant e durant il Campiunadi mundial. I vegn er a dar in stausch turistic: la glieud che visita per l’emprima giada l’Africa dal Sid vegn a returnar.

swissinfo.ch: Èn las plazzas da lavur creadas avant e durant il Campiunadi mundial persistentas e vegnan ellas ad exister vinavant suenter quel?

George H. Johannes: Nus savain tuts che l’economia sidafricana sa chatta en ina fasa da transiziun – in’economia ch’ha grondas finamiras: occupaziun cumplaina, surventscher la povradad e tut ils problems socials che nus avain iertà dal sistem d’apartheid.

Suenter il Campiunadi mundial ston ils stadions vegnir tgirads ed administrads, l’infrastructura sto vegnir mantegnida – las plazzas creadas per il Campiunadi mundial vegnan damai a restar.

E cun la nova infrastructura vegn l’economia a crescher, qua tras datti danovamain novas plazzas da lavur.

swissinfo.ch: Tge succeda cun las diesch arenas suenter il Campiunadi mundial? N’èn ellas betg memia grondas?

George H. Johannes: Nus vegnin ad emplenir ils stadions era suenter il Campiunadi mundial. L’Africa dal Sid è ina naziun fascinada dal sport. Nus dain rugby, cricket, ballape. Ed era suenter il Campiunadi mundial da ballape vegnin nus ad avair ulteriurs gronds eveniments sportivs en l’Africa dal Sid, sco il Cup african da las naziuns u campiunadis mundials da rugby e da cricket.

Ils stadions dal Campiunadi mundial èn dal reminent concepids da maniera ch’ins als po empitschnir ed utilisar da gruppas da la populaziun locala, d’uniuns, da scolas. E blers clubs da ballape vegnan a vulair giugar là. Intginas arenas appartegnan a las associaziuns da rugby.

Nus n’avain damai betg construì ‹elefants alvs› che restan suenter semper vids e scrodan a ruinas.

swissinfo.ch: E la criminalitad: impedescha quella ils giasts da l’exteriur da vegnir al Campiunadi mundial?

George H. Johannes: Jau ma dumond adina puspè pertge che 11 milliuns turists vegnan en l’Africa dal Sid, sche quest pajais è talmain privlus? Pertge sgolan els 11 uras sur 53 pajais africans e sa tschentan en il pajais giudim il continent: per vegnir spogliads u schizunt assassinads là?

Jau hai amis a Genevra ch’èn vegnids attatgads e spogliads amez quella citad. Perquai na pretend jau anc ditg betg che la Svizra haja in problem da criminalitad.

Cler che nus cussegliain als turists en l’Africa dal Sid da betg visitar tschertas regiuns. Sco quai che jau na visitass era betg tscherts quartiers a Londra u a New York.

La criminalitad è in’ulteriura ierta dal sistem d’apartheid – povradad tar la maioritad da la populaziun naira, ritgezza tar la minoritad da la populaziun alva. La violenza e criminalitad han lieu oz oravant tut entaifer las classas da la populaziun povra.

Per il Campiunadi mundial avain nus creà in ferm dispositiv da segirezza cun passa 40 000 policists. Nus avain er activà l’interpol per impedir ch’igl arrivian hooligans da l’exteriur. Qua en l’Africa dal Sid n’avain nus nagins hooligans, quai è ina spezia ch’è creschida en l’Europa.

swissinfo.ch: L’Africa dal Sid è stada avant intgins onns campiun african. Alura èsi vegnì pli quiet enturn la squadra naziunala. Co èn las schanzas al Campiunadi mundial a chasa?

George H. Johannes: Noss servetsch secret di che l’Africa dal Sid vegnia en il final e gioghia là cunter la Svizra... (ri...). Ma bain, en l’Africa da Sid regiva da lez temp in’atmosfera euforica e nus essan era daventads campiuns mundials da rugby. Durant l’apartheid era schizunt il sport separà tenor las razzas: per ils nairs ballape, per ils alvs rugby e cricket.

Blers ballapedists sidafricans giogan a l’exteriur, oravant tut en l’Europa. Igl è grev d’als recrutar per gieus da la squadra naziunala.

Perquai avain nus stuì recurrer a ballapedists activs en teams sidafricans. Quests giugaders n’han betg las medemas experientschas sco quels che giogan a l’exteriur. Ma per il Campiunadi mundial sun jau optimistic. La squadra naziunala vegn ad esser meglra che quai che blers spetgan.

swissinfo.ch: Voss favurit persunal?

George H. Johannes: Quai èn duas squadras: la Brasilia e la Spagna (l’emprim adversari da gruppa da la Svizra).

swissinfo.ch: Co giuditgais Vus la squadra svizra?

George H. Johannes: Jau hai gia visità differents gieus da la squadra naziunala svizra. Sco l’Africa dal Sid è era la Svizra in pitschen pajais da ballape, nus vegnin omadus da nagliur ed uss essan nus insatgi. Nus giugain omadus al Campiunadi mundial, entant che pli grondas naziuns da ballape n’èn betg participadas.

Nus avain gugent ils marginals. Jau giavisch a la Svizra buna fortuna. E sche la Svizra gioga en il final cunter l’Africa dal Sid, è tut anc bler meglier...

swissinfo.ch: La Svizra aveva ina relaziun stretga cun il reschim d’apartheid e n’ha betg participà a las sancziuns internaziunalas, mabain ha servì sco plattafurma per guntgir las sancziuns. Las bancas grondas da la Svizra martgadavan la plipart da l’aur sidafrican e sustegnevan qua tras il reschim d’apartheid. Co èn las relaziuns economicas e politicas tranter ils dus pajais oz?

George H. Johannes: Oz han l’Africa dal Sid e la Svizra fitg bunas relaziuns. La Svizra è noss partenari commerzial il tschintgavel grond.

Per nus è la tenuta da la Svizra durant l’apartheid istorgia. Nus vulain guardar vers l’avegnir e collavurar e far fatschentas cun la Svizra sco partenaris eguals.

swissinfo.ch: Vus essas dapi in onn ambassadur en Svizra. Co vesais Vus noss pajais? Tge As plascha il meglier?

George H. Johannes: (ri) Jau hai surtut gugent la tschigulatta svizra. Ed alura la cuntrada. Jau sun stà en il Tessin, a Lucerna, en las muntognas – grondius.

Jau n’hai anc mai vis en auters pajais realitads sco sin ina carta postala. Sin cartas postalas d’enviern da la Svizra ves’ins naiv e glatsch. Ed en realitad èsi il medem.

Jean-Michel Berthoud, swissinfo.ch

Mandela – funtauna d’inspiraziun per ils giuvens

Statua da Nelson Mandela

Il 2008 ha il grond politicher sidafrican e l’emprim president democratic da la nova Africa dal Sid, Nelson Mandela, festivà ses giubileum da 90 onns. In’exposiziun multimediala en il Käfigturm a Berna preschenta ussa sia vita e sias activitads.

Nelson Mandela è stà durant decennis ina figura da leader en il cumbat persistent cunter il reschim d’apartheid en l’Africa dal Sid.

Ses cumbat cunter il rassissem, l’ingiustia sociala, la suppressiun e ses engaschi en favur da la reconciliaziun n’han betg mo manà natiers la democrazia en l’agen pajais, mabain han era gì in’irradiaziun mundiala.

Betg mo per ils Sidafricans, mabain era per blers umans en l’entir mund è Mandela in simbol per las visiuns, la toleranza e l’ideal dals medems dretgs per tut ils umans. Quai èn valurs democraticas che stattan a cor a la Svizra e vegnan tgiradas dad ella.

I n’è damai betg ina casualitad ch’ils emprims discurs ordaifer l’Africa dal Sid tranter la regenza alva e Mandela han gì lieu a Lucerna.

Era suenter sia demissiun sco president è Mandela s’engaschà per la giustia e l’agid umanitar, saja quai en il process da reconciliaziun a Burundi u en la campagna cunter AIDS.

Il forum politic da la Confederaziun e l’ambassada sidafricana han ussa realisà en il Käfigturm a Berna in’exposiziun multimediala davart las pli impurtantas staziuns en la vita e l’activitad da Mandela.

La finamira è da preschentar ils merits e la persunalitad da quest grond democrat a las visitadras ed als visitaders da l’exposiziun, en spezial dentant als giuvenils.

L’autobiografia sco fil cotschen

L’exposiziun è vegnida preschentada avant en il Palais des Nations a Genevra. Il concept e la scenografia, sviluppads dal Svizzer Simon Haller dad Expoforum, s’orienteschan a l’autobiografia da Mandela ‹Long Walk to Freedom›.

A ses citats originals vegnan agiuntads comics, fotos ed objects. Ultra da quai preschenta l’exposiziun sequenzas da film ed intervistas, da las qualas ins po anc sa regurdar fitg bain. Bleras da quellas han oz in’impurtanza istorica.

«L’exposiziun porscha gist al public en mira, giuvenils a partir da 14 onns, in’instrucziun politica illustrativa», declera Simon Haller a swissinfo. «Ella è creada a moda fitg emoziunala ed a basa d’ina persuna che tuts enconuschan.»

Sper quests chapitels enconuschents da la vita da Mandela datti però era tals main populars, sco si’uffanza solitaria sin la champagna en la regiun orientala dal Cap (Transkei).

Ubain sia giuventetgna: el ha refusà da ses temp da maridar la spusa tschernida per el dal schef da sia gruppa etnica ed è sin quai scappà a Johannesburg, nua ch’el è vegnì confruntà cun las ingiustias dal reschim d’apartheid.

Mandela vegnia a restar ina funtauna d’inspiraziun, surtut per la giuventetgna, ha ditg l’ambassadura da l’Africa dal Sid, Konji Sebati, a chaschun da la vernissascha da l’exposiziun. «La biografia da Mandela vegn a vegnir raquintada adina ed adina puspè, senza fin, a nundumbraivels giuvenils.»

Alexander Künzle, swissinfo.ch

Indicaziuns bibliograficas

Swissinfo. L’Africa dal Sid e la Svizra. Dossier tematic realisà a chaschun dal Campiunadi mundial da ballape 2010 en l’Africa dal Sid. Funtauna: www.rtr.ch/home/dossiers/archiv/2010/Campiunadi-mundial-da-ballape-en-Africa-dal-Sid/L-Africa-dal-Sid-e-la-Svizra.html. Tut ils dretgs d’autur(a) / chasa editura resalvads. Ediziun epub: www.chattà.ch (2015).