Il secret

Ussa vegn in da quests secrets ch’jau na dastg atgnamain betg raquintar a vus. Sche mia mamma savess quai. – Igl è in secret da famiglia ch’è uschè secret ch’igl è gia scumandà da pensar vidlonder. Sche mes bab savess quai. – Ma en sasez port jau cun mai mintga di quest secret. Jau stoss mo guardar giu per mias chommas per vesair el. Per dir la vardad, jau hai in polesch gigantic vi da mes pe dretg.

Danor la mamma han tuts en nossa famiglia in tal poleschun vi dal pe dretg. Quai avain nus ertà da bab. Ed el n’è insumma betg losch da quai. Mintgin da nus porta bain dus chalzers, ma sch’ins guarda exact pon ins vesair che quels n’èn betg tuttina gronds. Mamma chatta quai stentus. Nus duvrain adina dua pèra chalzers. In pèr per il pe sanester ed in pèr pli grond per il pe dretg. Sa chapescha vala il medem era per las soccas. Uschia vai, sch’ins ha in poleschun dal pe.

Mes polesch dal pe dretg è duas giadas uschè grond sco in det-pe normal. El ha bain la medema colur, ma el è diesch giadas uschè stagn. Cun quest möbel poss jau schizunt rumper nuschs. Jau al auz, met ina nusch suten, ed al lasch crudar. «Cracs» e la nusch è rutta. Quai hai jau dentant dastgà far mo ina giada ed alura mai pli. Mamma ha manegià che quai na saja betg igienic. Tup è simplamain che poleschs dal pe uschè gigantics na fan insumma nagin senn. Nun ch’ins chattia in senn per els. E gist quai hai jau fatg.

Dal rest, per quels che n’enconuschan betg mai: jau hai num Antonia, però tuts ma cloman Toni. Ma ussa enavos a l’istorgia ch’jau sun vidlonder da raquintar.

Tut ha cumenzà cun quels da la televisiun ch’han mussà gia dapi emnas mintga di las partidas dal Campiunadi europeic da ballape, meglier ditg da l’EURO, sco quai che tuts din che vulan far in zic d’experts.

Mamma, bab e Gian avevan in tschaffenun. Bab vegniva immediat a chasa suenter la lavur e Gian tegneva endament mintga gol e cura che quel era vegnì fatg. Exact sin la secunda. Jau chattava tut quai stentus. Surtut perquai che mes geniturs givlavan trasora. Tuttina tgi che gudagnava. In sbragim ed in splatschim, ina canera che fascheva mal las ureglias. Ed il mender da tut era: mamma na cuschinava strusch pli. D’ensolver devi cornflakes, da gentar pizza e da tschaina popcorn.

«En tge famiglia datti popcorn da tschaina?», hai jau dumandà la mamma.

«En nossa», ha ella ditg e sfeglià en la revista cun ils programs da televisiun.

«E quant ditg dura quest teater anc?», hai jau dumandà.

«Anc in’emna», ha ditg la mamma senza ma guardar.

Ella era gist vidlonder da studegiar l’urari dals gieus. Jau era per ella sco ina mustga mulestusa che sgulava enturn ses chau. Set dis, hai jau pensà, bun, quai vegn jau bain a surviver.

Gudagnà!

Il tschintgavel di è bab vegnì a chasa da la lavur cun larmas en ils egls. El era cumplettamain confus.

«Jau hai gudagnà!», clamava el. «Jau hai gudagnà!»

El n’ha betg ditg tge ch’el aveva gudagnà, ma è currì a la fanestra ed ha avert ella.

«JAU HAI GUDAGNÀ!», ha el clamà giu a quels che stevan en la curt.

Ils uffants che faschevan termagls en lur tricots da l’equipa naziunala, l’onda Clara che bittava in satg da rument en il container – perfin lezza aveva tratg en il tricot da nossa equipa –, gea schizunt ils giats, tuts han guardà sin mes bab cun egliuns. Mo il pedel ha squassà il chau e scuà vinavant sco sche nagut na fiss capità.

«Ta calma uss», ha ditg la mamma ed ha ris senza savair pertge.

«Pertge ris ti?», hai jau dumandà ella.

«Guarda co ch’el sa legra», ha ditg la mamma.

E lura hai era jau stuì rir, pertge ch’il bab aveva in plaschairun.

«Jau hai gudagnà!», ha el clamà dad aut anc ina giada e lura ha el pers la vusch. El pudeva mo anc pipegiar da quai flaivel e rauc.

«Tge èsi cun el?», ha dumandà Gian, ch’aveva udì il bab gia dalunsch ed era currì a chasa immediat.

«Betg idea», hai jau respundì.

Bab ha pipegià per la segunda giada, ma nagin n’al ha chapì.

«Taschai ussa», ha ditg la mamma, «el vul dir insatge.»

Nus essan stads tut quiets ed avain tegnì nossas ureglias vi da sia bucca.

«Jau hai gudagnà!», ha pipegià il bab.

«Quai savainsa gia», hai jau ditg.

«Tge has gudagnà?», ha dumandà Gian.

«Gea, tge has gudagnà?», ha era la mamma vulì savair.

«In viadi al final!», ha pipegià il bab.

Sco che nus essan vegnids a savair pli tard, è bab vegnì tras sco emprim tar ina concurrenza al radio. El ha respundì endretg a tut las dumondas e gudagnà bigliets per il final da l’EURO. Bigliets gratuits per l’entira famiglia. L’emettur da radio n’ha betg mo pajà il sgol. Inclus en il premi era in ensolver cun l’equipa naziunala svizra e plazzas da loscha durant il final.

«Manca be anc che nus essan giu sin la plazza e currin suenter a la balla», hai jau ditg tut frustrada.

«Pertge betg?», ha ditg Gian immediat e ses egls han tuttenina traglischà privlusamain. «Sas, jau pudess dar senza problems cun quests giugaders. Jau hai in culp che fa tema a mintga goli. Mia tecnica è grondiusa. Jau driblesch enturn ils defensurs e zack è la balla en il gol!», ha Gian blagà e demonstrà sias fintas e ses trics e finalmain dà ina tala chalzerada a l’urset che quel è sgulà tras l’entira stiva.

«Ta calma uss», hai jau ditg.

«N’è quai betg stupent?», ha dumandà il bab, la bandiera svizra enta maun.

«N’è quai betg prima?!», ha clamà tut agitada la mamma che purtava gia dapi dis il tricot da Tranquillo Barnetta.

Jau hai dentant fatg ina vaira tschera. Jau na vuleva betg ir cun els. Far in viadi fin a Vienna mo per vesair in gieu da ballape, tge sturnadad. Jau hai decidì da star a chasa.

Sin viadi

En l’aviun sun jau sesida sper la fanestra ed hai guardà, co ch’il mund svaniva sut ina cuverta da nivels alva. I veseva ora sco sche nus sgulassan sur ina mar da muntognas da glatsch. Jau na saveva betg quant svelt che nus sgulavan. Igl era in zic sco sche nus fissan ina lindorna cun alas che sa ruschnava sur il tschiel.

«Gea patratga, sa ruschnar», ha ditg Gian. «Nus vegnin catapultads tras l’aria cun 700 kilometers l’ura, uschia vesi ora.»

«Segir betg!», hai jau ditg e guardà tut tementada or da fanestra. 700 kilometers l’ura era propi spert.

«Agitada?», m’ha dumandà il bab.

«Pertge duess jau esser agitada?», hai jau dumandà enavos.

«Perquai che ti sgolas per l’emprima giada», ha el ditg. «Jau en mintga cas fiss vaira agità.»

«Ah, uschia», hai jau ditg e fatg sco sche jau avess pir ussa realisà quai. Sa chapescha ch’jau era agitada. Avant ch’ir en l’aviun hai jau stuì currer sin tualetta quatter giadas. Ed ussa pudess jau puspè ir. 700 kilometers l’ura, tge racheta!!

«Jau sun in zichel gnervusa», hai jau admess ed observà las muntognas da nivels sut mai.

«Jau hai grondas mirveglias, tgi che vegn per nus a l’eroport», ha ditg la mamma ed ha controllà, schebain sia frisura era en urden.

«Franc datti in bel bainvegni», ha ditg il bab.

«In bainvegni fiss stupent», ha ditg la mamma.

«Quai vegn meglier che mintga bainvegni», ha ditg Gian. «Quels han segir fatg vegnir l’entira equipa naziunala. Tge vulainsa scumetter?»

«Chala», hai jau ditg.

«Vulainsa scumetter?», ha dumandà Gian puspè.

Pia avain nus scumess che quel che perdia, stoppia purtar la tastga da quel che gudognia.

Jau era tschient pertschient segira ch’jau na sappia betg perder. Gian aveva ina fantasia bler memia selvadia. L’equipa naziunala aveva bain auter da far che da vegnir a l’eroport per beneventar nossa famiglia lungurusa. Quels stuevan trenar, u betg?

Tuts spetgavan a la sortida da l’eroport. L’entira equipa naziunala cun giugaders da reserva e trenaders. Köbi era là, Benaglio, Alex Frei, Barnetta, Magnin, simplamain tuts. La mamma ha immediat pers la schientscha.

«Quai è da memia per mai», ha ella ditg e fiss crudada per terra, sche bab na l’avess betg tegnì.

«Hahaha», ha fatg Gian e m’ha dà sia tastga ch’aveva sa chapescha in tarment pais.

Suenter avair dà il maun a mintga giugader avain nus purtà la mamma tar ina limusina che spetgava sin nus.

En l’hotel

Il chauffeur ha avert ils ischs per nus ed ans ha guidà a l’hotel. Igl era gia stgir, ma jau n’era insumma betg stancla. Jau hai survegnì ina chombra gist sper quella dal goli. La chombra da bab e mamma era sper quella dal libero. Gian ha dastgà durmir sper l’attatgader central. Suenter che l’isch era serrà davos mai, hai jau stuì entschaiver a rir dad aut. Tut era fitg interessant, schebain ch’jau na vuleva betg mussar, quant interessant ch’igl era propi.

Jau sun currida en il bogn per guardar la bognera. En films mussani adina bogneras enormas cun spir aur dapertut. Quella qua n’era betg enorma, ma nossa famiglia avess tuttina gì plaz en ella. Alura hai jau tratg ora ils chalzers, sun raivida sin la pultruna avant fanestra ed hai guardà or. Jau hai vulì savair, quant lunsch ch’jau possia vesair. Betg lunsch. La fanestra deva ora sin la part davos da l’hotel. Igl era gia saira, las stailas traglischavan e la citad sumegliava in bratschlet brigliant. Cura ch’jau hai guardà engiu, hai jau vis in bogn avert.

«Pensas il medem sco jau?», ha dumandà ina vusch davos mai.

Jau hai guardà enavos e vis Gian en chautschas da far bogn e cun ina pistola da squittar aua.

«Nus na pudain ussa betg ir a nudar», hai jau ditg.

«Natiralmain pudainsa», ha ditg Gian.

«Ma mamma e bab…»

«Quels dorman stagn e bain», m’ha Gian interrut. «Quels èn crudads en lur letgs ed ussa runtgani dad aut.»

«Franc?»

«Franc.»

Tschintg minutas pli tard hai jau gì en mes costum da bogn. Anc ina giada duas minutas pli tard sun jau sgulada tras l’aria e siglida en l’aua.

Essas vus gia nudads la notg? Tut sulets, en in bogn avert che vegn illuminà da sutensi? Empruvai ina gia. Ma laschai voss frar a chasa. Surtut sche vus avais in frar che posseda ina pistola da squittar aua e ch’ha vis ina massa films da cowboys.

«Piu, piu, piu», tunavi, cura che Gian ha sajettà sco in sturn.

Jau hai fatg in chaupiz da la sigliera. Strusch che Gian ha puspè vis mes chau, hai jau survegnì ina squittada en fatscha.

«Tutgà!», ha clamà Gian.

Jau al hai mess cun il chau sut aua avant ch’ir puspè sin la sigliera per far in segund chaupiz. Strusch cun il chau a la surfatscha hai jau puspè survegnì ina squittada.

«Hahaha, puspè tutgà!», ha clamà Gian.

Jau al hai puspè mess cun il chau sut aua. Gian è vegnì a la surfatscha sco ina boia sturna cun ureglias memia grondas ed ha clamà: «Hahaha, quai na ma fa nagut!»

Pia al hai jau chatschà enturn il bogn fin ch’el ha smess. La fin finala sun jau la sora pli veglia, jau na dastg betg acceptar tut.

A mesanotg era jau enta letg e na pudeva betg durmir. Igl ha gia adina fatg sgarschur a mai da passentar la notg en ina chombra estra. Era sch’il goli durmiva en la chombra vischina, aveva jau in curius sentiment. Pia ma sun jau schluitada or da la chombra suenter ina mes’ura per guardar, co ch’i gieva cun Gian.

Cun Gian gievi prima. El aveva visita da l’attatgader central, dal libero e dal goli. Els sesevan tuts sin ses letg e devan chartas.

«Tschau Sepp», ha ditg Gian ed è ruschnà in zic per ch’jau possia seser sin il letg.

«N’avais vus betg tema dad esser stanchels damaun?», hai jau dumandà il libero.

«Aba!», ha el respundì. «Quai è gea mo in gieu.»

L’attatgader ed il goli èn bunamain schluppads dal rir. Lura han els admess ch’els na possian betg durmir gia dapi dus dis, perquai ch’els eran talmain gnervus.

«In tal final na duess ins betg prender a la leva», ha ditg Gian e tuts han dà dal chau.

«Gist perquai è ina runda Tschau Sepp bun per la gnerva», ha constatà l’attatgader central e repartì las chartas.

Jau na sai betg, quant ditg che nus essan ans zuppads sut la cuverta da letg ed avain dà Tschau Sepp. Jau sai mo che jau sun vegnida alerta en il letg da Gian.

Ma betg mo jau. L’attatgader central durmiva cun il chau sin il venter dal goli. Il goli pusava il dies cunter la paraid ed aveva mess in bratsch enturn Gian. Las chommas da Gian eran sin il dies dal libero che pendeva mez or dal letg e runtgiva da bass. Mo jau aveva cumadaivel e chaud sut la cuverta.

«Tge uras èsi?», hai jau dumandà da bass.

Gian ha tschegnà e guardà sin l’ura.

«Las nov e mesa», ha el ditg.

Il goli ha avert in egl.

«Tge uras?», ha el dumandà.

Ed avant che Gian ha pudì dar resposta èn l’attatgader central, il libero ed il goli siglids sco mez nars or dal letg e currids or da la chombra.

«Ma, tge è cun quels?», hai jau dumandà e susdà.

«Sacherdiavel!», ha clamà Gian ed ha era fatg in sigl or dal letg. «Il final entschaiva en ventg minutas!»

Cura che nus essan currids en la chombra da mamma e bab, giaschevan lezs anc en il letg e durmivan. Duas buttiglias da sect vidas eran sin la maisina da notg. Els parevan d’avair fatg ina bella festa.

«SI CUN VUS! DAI!», ha clamà Gian ed als ha scurlattà. La mamma ha tratg la cuverta sur il chau per mussar ch’ella vuleva durmir vinavant.

«EN DESCHDOTG MINUTAS ENTSCHAIVA IL FINAL!», ha clamà Gian ed è puspè currì or da la chombra. Ed jau suenter ad el.

Nossa limusina spetgava gia avant l’hotel. Il chauffeur ha avert la porta per nus, è lura era siglì en l’auto ed ha immediat dà gas. El na fermava mai cura ch’igl era cotschen ed ils auters autists n’al interessavan insumma betg.

Diesch minutas pli tard essan nus stads a la sortida davos dal stadion. Là spetgava in auter um ch’ans ha manà a noss plazs. Tut gieva sco unschì. Nus avain immediat survegnì da baiver ed insatge da piclar. Gian ha guardà sin l’ura ed è sfundrà en ses sez cun in suspir da levgiament.

«Anc ina minuta», ha el ditg. «Nus essan punctuals.»

En il stadion

Jau na poss ussa betg dir ch’i saja stà in prima gieu. Jau chat ballape insumma stupid. Ventgadus umens curran enturn sin in prà e sa dispitan per ina balla. Cura ch’jau e Gian ans dispitain per insatge, n’avain nus betg milli aspectaturs. Ultra da quai na sai jau betg, pertge ch’i duess esser captivant da vesair, schebain quella u tschella equipa gudogna. In’emna pli tard na discurra tuttina nagin pli da quai. Perquai na poss jau ussa betg dir ch’i saja stà in prima gieu. Gian pudess franc dir quai a vus. Ed jau poss dir a vus che Gian sigliottava enturn sco ina lieur da Pasca e duas giadas fiss el bunamain crudà da la tribuna d’onur. Quai era legher.

Suenter novanta minutas n’è il gieu anc adina betg stà decis ed igl ha dà ina prolungaziun. E finalmain anc ina u forsa perfin duas, jau na sai betg. Tranteren hai jau fatg in cupid e sun vegnida alerta pervi da Gian.

«Penaltis!», ha el sbragì en mia ureglia.

«Geagea», hai jau ditg e susdà.

Ils giugaders da las duas equipas eran vegnids ensemen per trair ils penaltis. Els han midà giu da trair sin il gol. E mintgatant han els fatg in gol e mintgatant betg. Suenter ina mes’ura eran els anc adina sin la plazza ed jau hai stuì susdar per la ventgavla giada. E lura èsi capità. Ils giugaders da nossa equipa naziunala han tegnì ils mauns davant ils egls.

«Quai fissi pia stà», hai jau ditg e vulì star si.

«Be sche nus tutgain questa giada, perquai guarda uss exact», ha ditg Gian e m’ha tratg enavos en mes sez.

Jau guardava, ma i na deva betg bler da vesair. La balla era sin il punct da penalti. Nagin na ristgava da far il culp decisiv. Ils aspectaturs enturn nus han cumenzà a perder la pazienza.

«Faschai vinavant, vus pipas!», ha clamà ina dunna davos nus che tegneva fermamain enta maun ina bandiera cotschna cun ina crusch alva. E tuttenina han tuts cumenzà a clamar e dar sbratgs.

«Faschai vinavant, vus pipas!», ha clamà l’entir stadion.

Suenter eri puspè quiet.

Ina vusch or da l’autpledader ans ha declerà, tge ch’era capità:

«PREZIADAS ASPECTATURAS, PREZIADS ASPECTATURS, IL PENALTI CHE DECIDESS IL FINAL DA L’EURO NA PO BETG VEGNIR TRATG, PERQUAI CHE NAGIN GIUGADER DA L’EQUIPA NAZIUNALA SVIZRA NA RISTGA DA TRAIR QUEST PENALTI. NUS DUMANDAIN PER VOSSA CHAPIENTSCHA ED EMPERMETTAIN DA SCHLIAR IL PROBLEM USCHÈ SVELT SCO PUSSAIVEL.»

Ils aspectaturs han cumenzà a clamar dad aut «buh, buuuh». Els vesevan ora sco nursas che beschlan. Alura eri puspè quiet. Tuts spetgavan e spetgavan.

«Tge è atgnamain cun quels?», hai jau dumandà Gian.

«Quels han tema da trair dasperas», m’ha el declerà.

«Ma quai è facilischem», hai jau ditg.

«Na, gliez n’èsi betg», ha ditg Gian.

«Quai fatsch jau cun egls serrads», hai jau ditg.

«Na, gliez na fas ti betg!», ha ditg Gian dad aut.

«Franc e segir fatsch jau quai!», hai jau ditg pli dad aut ed udì il resun da mia vusch en il stadion.

Jau hai guardà enturn tut spaventada. Igl era musch muschet. D’in mument a l’auter betg tun pli. Ils aspectaturs avevan drizzà lur egls sin Gian e mai.

«Quels guardan sin nus», hai jau ditg.

«Na, na», ha ditg Gian. «Quels guardan sin tai.»

El aveva raschun. 84 000 pèra egls guardavan sin mai. Quai fascheva 168 000 egls. Plus anc ils egls da las duas equipas. Ma uschè lunsch n’hai jau betg pli pudì quintar. Igl era talmain penibel. Il pli gugent fiss jau sfundrada en la terra.

«Pertge guardais uschia?», hai jau dumandà sut vusch.

84 000 pèra egls han tschegnà ina giada, alura han ins udì in tschivel sin la lingia laterala da la plazza da gieu. In funcziunari gross ha purtà in megafon a l’arbiter tudestg ch’ha clamà en nossa direcziun: «He, ti, là en la loscha d’onur! Ve giu in mument!»

Jau hai guardà enavos, perquai ch’jau hai vulì vesair, tgi ch’el manegia.

«El manegia tai», ha ditg Gian e m’ha dà in stumpel.

«Mai?», hai jau dumandà surstada.

«Gea, ti là!», ha clamà l’arbiter.

Jau hai mors sin mes lefs. Tge penibel! 84 000 pèra egls han tschegnà anc ina giada. Ed jau sun stada si per ir giu sin la plazza da gieu.

Cura ch’ins sesa sin la tribuna e guarda giu, vesa tut ora auter. Uschè pitschen. Ma cura ch’ins è ina gia sez giu là, n’è nagut pli pitschen. Tut è gigantic. Surtut ils giugaders paran differents. Bunamain duas giadas uschè gronds. Cumpareglià cun els era jau mo in nanin.

«Ti es pia quella che manegia ch’i saja facilischem», m’ha beneventà l’arbiter.

«Pudessas ti discurrer in pau pli da bass?», hai jau dumandà. L’arbiter ha numnadamain discurrì uschè dad aut ch’el n’ha insumma betg duvrà ses megafon.

Ma igl era gia memia tard. Ils giugaders dad omaduas equipas eran sa radunads enturn mai e ma guardavan plain mirveglias. Ils adversaris mussavan sin mai e rievan. Ils giugaders svizzers faschevan ina detga tschera. Els vesevan ora sco sch’insatgi avess bagnà els en cacau e mess da la vart per sientar.

«Pertge na ristga nagin da vus da trair quest penalti?», hai jau dumandà.

Tuts evitavan mes egls e sgaravan il pastget cun lur chalzers da ballape. Mo il goli ha ristgà da guardar sin mai.

«Tema», ha el ditg.

«Tema?», hai jau dumandà.

«In pau», ha el ditg.

«Ma tge equipa essas vus?», hai jau dumandà.

Immediat han ils giugaders cumenzà a scutinar in cun l’auter e m’han guardà cun egls nauschs. Tuttenina è il chapitani da l’equipa vegnì nà ed ha ditg ch’el stoppia discurrer in pled serius cun mai.

«Quai na va betg. Ti na dastgas betg dir talas chaussas sur da nus», ha el ditg.

«La fin finala essan nus l’equipa naziunala.»

«Vus essas bugliacs e temelitgs», hai jau ditg.

«Tge sabiutta», ha el ditg.

«Di tge che ti vuls», hai jau ditg, «bugliacs èn bugliacs e restan bugliacs.»

Il chapitani da l’equipa ha guardà ils adversaris che faschevan sco sch’els na tadlassan betg.

«Nus n’essan nagins bugliacs», ha ditg il chapitani e fatg segn a ses cumpogns d’equipa da vegnir ensemen.

«Vegni, in da vus sto ussa trair quest penalti», ha el ditg.

Dus giugaders han immediat cumenzà a bragir. Trais han tegnì ils mauns davant ils egls, perquai ch’igl era uschè penibel ad els. Ils auters han squassà il chau e marmugnà in pèr stgisas.

«Tira pia ti», hai jau ditg al chapitani da l’equipa.

El m’ha guardà sco sch’jau fiss ina cucumera trida che saveva tschantschar.

«Tema?», hai jau dumandà el.

El m’ha guardà sco sch’jau fiss ina cucumera trida che na saveva betg mo tschantschar, ma che manegiava era anc ch’ella saja spezialmain intelligenta.

«Sche ti es la suletta che n’ha betg tema, tge schessas ti, sche ti dastgassas giugar en l’equipa naziunala?», m’ha dumandà il chapitani da l’equipa.

Jau hai squassà il chau. Talas tuppadads n’aveva jau gia daditg betg udì pli.

«Talas tuppadads n’hai jau gia daditg betg udì pli», hai jau ditg.

«Has ti forsa era tema?», m’ha dumandà il chapitani da l’equipa.

Jau al hai guardà cun egls nauschs, alura hai jau anc ina giada squassà il chau.

«Jau n’hai mai tema», hai jau ditg manzegnas.

Alura ha il chapitani da l’equipa clamà l’arbiter. Els han tschantschà in mument ed alura ha l’arbiter tschivlà. Jau hai chapì mo la mesadad da quai che lez ha annunzià cun ses megafon. Tuttenina sun jau stada sturna. Tge aveva jau fatg pomai? In batterdegl pli tard ha ina mesadad dal public giubilà, entant che l’autra mesadad ha tschivlà.

«Toni, en num da Dieu, ma tge fas pomai?!», ha clamà Gian.

Jau n’aveva betg idea, tut gieva spert e senza far mal.

Toni fa il gol

Il chapitani e sia equipa han fatg in rudè enturn mai. Els m’han dà ina licenza da giugader, jau hai survegnì in tricot e chautschas curtas. Jau hai era survegnì soccas lungas ed in pèr chalzers da ballape ch’eran memia gronds per mai.

«Uss es ti commembra da l’equipa naziunala svizra», ha annunzià il chapitani da l’equipa.

«Bainvegnida en noss team», han clamà ils giugaders.

Els m’han bittà en l’aria quatter giadas uschia ch’jau steva miserabel in mument suenter.

«Ed ussa», ha ditg il chapitani da l’equipa, «es ti vidlonder».

Jau hai guardà a sanestra ed a dretga. Tuts avevan fatg in pèr pass enavos. La balla era sin il punct da penalti. Jau era giugadra naziunala. Jau avess ussa pudì tradir a la glieud ch’jau n’aveva anc mai dà ballape. Ma quai n’hai jau betg fatg. Ils giugaders ed il public avessan fatg beffas da mai. Surtut il chapitani da l’equipa fiss probablamain schluppà dal rir ed avess raquintà a tuts tge buglialatg ch’jau saja.

E tuttenina m’è vegnì endament mes poleschun dal pe dretg. Ussa saveva jau che tut vegnia ad ir bain.

«Jau tir a pe blut», hai jau ditg.

«Na vala betg», ha ditg il chapitani da l’equipa.

«Mo lascha far ella», ha ditg l’arbiter. «Uschiglio na pudainsa mai ir a chasa.»

El ha dà liber la balla cun in tschivel. Nagin n’è sa muvì. Il goli da l’adversari spetgava en ses gol, entant ch’jau hai tratg ora ils chalzers da ballape. Sut mia planta-pe fascheva l’erva sguzias. Mes pes svanivan bunamain dal tuttafatg en il pastget. Bun, uschia na pudeva nagin vesair il polesch gigantic vi da mes pe dretg. Jau hai guardà sin la balla. Jau e mia bucca gronda. Jau pudeva esser cuntenta, sche jau tutgava la balla.

«Dai, Toni!», ha clamà Gian.

Jau hai guardà sin il goli. Lez aveva grondas fadias da betg stuair susdar e fascheva ir vi e nà il tgil da la lungurella.

«Blagunza», hai jau udì a scutinar il chapitani da l’equipa.

«E quella pretenda ch’ella n’haja nagina tema», ha scutinà enavos in dals giugaders.

«Ina manzasera, nagut auter», ha scutinà in auter.

Quai ha tanschì per mai. Jau hai prendì chatsch.

I dat muments, cura che mintga minuta para sco in’ura:

Cura ch’ins stat sin ina sigliera.

Cura ch’ins sesa en scola.

U cura ch’ins tegna il flad sut l’aua.

E lura datti muments, quels duran e duran e paran tuttina da passar sveltischem:

Mes davos anniversari.

Las vacanzas da stad.

U cura ch’Ursin m’ha accumpagnà a chasa e tegnì mes maun.

Quest mument qua era in da quels che na pareva betg dad ir a fin. Jau curriva e curriva, ma la balla era adina tuttina lunsch davent. E tuttenina sun jau stada davant ella ed hai piglià ina temuna: tge tarmenta balla! Jau hai vulì dar ina detga chalzerada, ma hai gì tema ch’ella giaja en paglia. In polesch gigantic sco il mes po rumper nuschs, betg raschieni ch’ina balla restia entira. Pia hai jau tratg mo cun mesa forza. Ma quai ha bastà cumplettamain.

La balla è sgulada sco ina racheta directamain vers il goli. Atgnamain avess ella stuì ir en il chantun sanester, ma quai n’ha insumma betg interessà la balla. Il goli ha stendì la bratscha per tschiffar la balla sco in ballun mitschà. Tge pudeva el far auter? Nagin n’aveva ditg ad el ch’el stoppia parar in culp d’insatgi cun in poleschun vi dal pe dretg. Sch’el avess savì quai, fiss el franc guntgì.

Cun in «plop» è la balla siglida cunter il venter dal goli. Curt suenter è il goli sesì cun la balla davos la lingia dal gol. Nagin na scheva pled. 84 000 buccas eran avertas, ma tuttina eri quiet sco en ina baselgia. Mo il goli ha clamà dad aut: «Aua!»

Alura ha l’arbiter tschivlà duas giadas e l’equipa naziunala da la Svizra è stada campiuna da l’Europa.

Tge festa che nus avain fatg. Ma quai avais vus franc vis a la televisiun, senza ch’jau stoppia raquintar tut anc ina giada. En mintga cas na sun jau anc mai en mia vita sgulada tras l’aria tantas giadas sco quel di. E cura che la limusina ha purtà nus enavos a l’hotel, sesevan mamma e bab sper il bogn en la curt.

«Vus avais manchentà il gieu», ha ditg Gian.

«Nus n’avain manchentà nagut», ha ditg la mamma e raquintà ch’els avevan vis tut a la televisiun.

«Betg in che duai vegnir e dir ch’ins na possia betg duvrar in poleschun dal det-pe», ha ditg il bab ed embratschà mai.

«Ma betg pled davart il poleschun, nagin na dastga savair quai», ha admonì la mamma ed era embratschà mai.

«Betg sun», ha ditg il bab. «Uschiglio vul mintgin avair in tal det-pe.»

«Jau na di nagut», hai jau empermess senza vegnir cotschna.

Suenter hai jau regalà mes tricot a Gian, mes chalzers da ballape a bab e mia licenza da giugader a mamma. Jau na vuleva betg pli esser giugadra naziunala. Ballape era anc adina lungurus per mai ed jau vuleva pli gugent siglir l’entir di en l’aua d’in bogn avert.

Pia hai jau svelt tratg en mes costum da bogn e fatg in chaupiz giu da la sigliera. Cura ch’jau sun puspè vegnida a la surfatscha, han mia mamma e mes bab splatschà plain admiraziun e mes frar ha squittà aua en mia fatscha.

«Tutgà!», ha’l clamà.

E lura hai jau chatschà el enturn il bogn enfin ch’igl era stgir.

Indicaziuns bibliograficas

Zoran Drvenkar. Toni en il final. Cuira 2008. [Text sco basa per la registraziun dal disc cumpact cun il medem titel]. Funtauna: www.liarumantscha.ch. Quest text è vegnì publitgà cun lubientscha da la chasa editura Oetinger. Tut ils dretgs d’autur(a) / chasa editura resalvads. Ediziun epub: www.chattà.ch (2011).